مهدی ملکمحمد:در روزهای گذشته گفتوگویی کوتاه با جناب آقای مجید ابهری بر روی سایت خبرآنلاین قرار گرفت که حکایت از واکنش ایشان نسبت به خبری بود که چند روز است در رسانههای مختلف منتشر شده و واکنش وزیر آموزش و پرورش را نیز برانگیخته است. این خبر که برمبنای یک تحقیق علمی است که توسط دکتر محمود گلزاری انجام شده، این بود که 80 درصد از دختران دوست پسر دارند. فارغ از جنجالهای رسانهای این خبر و پاسخ مستدل دکتر گلزاری، به عنوان یک روانشناس روی سخنم با جناب آقای ابهری است که با ارائه دلایلی به رد نتایج این تحقیق پرداختهاند.
- 1- ایشان در این گفت و گو اشاره کرده اند که 30 سال به عنوان رفتار شناس و محقق آسیب های اجتماعی پژوهش های میدانی و نظری داشته اند و بر اساس همین تجربه نتیجه گرفته اند که این رقم نه تنها به 80 درصد نمی رسد بلکه بسیار پایین تر است. آنچه در این گزاره مورد سوال قرار می گیرد این است که اگر ایشان در این زمینه پژوهش هایی دارند چرا با عبارت مبهمی همچون «بسیار پایین تر» که از لحاظ آماری مبهم و غیرقابل قبول است این درصد را رد کرده اند؟ چرا درصد دقیق نتایج تحقیقات خود را منتشر نمی کنند؟ آیا عدم ذکر دقیق این درصد به این دلیل نیست که تحقیقات ایشان بر مبنای علمی نیست و تنها بینش و نظر شخصی شان از این موضوع است؟
- 2- آنچه به تردید ما در علمی بودن نقد ایشان به نتایج تحقیق دکتر گلزاری بیشتر دامن میزند، جملات بعدی ایشان در پاسخ به سوال اول است. آنجا که میگویند؛ «در میان اخبار و حوادث روزانه گاهی اوقات آمار و ارقامی از سوی بعضی از کارشناسان و دستاندرکاران اعلام میشود که بر فرض درست بودن دو نتیجه دارد؛ اول ایجاد اضطراب اجتماعی و اختلال در امنیت فکری مردم، دوم تهیه خوراک برای رسانههایی که دنبال بهانه برای حمله به نظام و جامعه هستند.» اگر ایشان به صحت نتایج تحقیقات سی ساله خود یقین دارند که دیگر چرا بر گزاره اول خود تشکیک میکنند و میگویند بر فرض درست بودن این آمارها نتایجی بر آن مترتب است؟ آیا این جمله خود گواه آن نیست که به گزاره اولی که بیان کردهاند مطمئن نیستند و بلافاصله گزاره دیگری را بیان میکنند که با گزاره اول در تناقض است و یا حداقل اعتبار گزاره اول را به چالش نمیکشد؟
- 3- ایشان در پاسخ به سوال دیگری میگویند؛ «بعضی از آمار و ارقام که توسط سازمانهای متولی و رسما در جراید اعلام میشوند مثل آمار طلاق، کشف مواد مخدر یا دستگیری بزهکاران و آمار زندانیان، از آنجا که توسط نهادهای مرتبط منتشر می شود، اعلام یا اظهارنظر در مورد آنها از نگاه آسیبشناسی و ارائه راهنمایی اشکالی ندارد اما اعلام بعضی از اعداد و ارقام بر اساس حدس و نظر یا یک مجموعه محدود آماری مثلا یک منطقه از تهران یا یک دبیرستان نمیتواند مبنای ارزیابی قرار گیرد.» چند نکته در پاسخ به صحبتهای ایشان میتوان مطرح کرد که نشان میدهد این سخنان تا چه اندازه خدشهپذیر است؛
الف) نکته اول اینکه باید به ایشان یادآوری کرد که چند وقتی است که نهادهای مسئول در زمینه آسیبهای اجتماعی از ارائه هر نوع آماری خودداری میکنند و همانطور که در نامه دکتر محمود گلزاری نیز اشاره شده بود پژوهشکده وزارتخانه عظیمی همچون آموزش و پرورش در زمینه ناهنجاری دانشآموزان تحقیقی انجام نداده و اطلاعاتی در اختیار ندارد.
ب) اما گزاره دوم این بخش از صحبتهای ایشان قابل تاملتر است که معتقد هستند اعلام آمار در این زمینهها بر اساس حدس و نظر و یا بر اساس یک مجموعه آماری کوچک اشکال دارد و نمیتواند مبنای ارزیابی قرار گیرد. این جملات از این نظر قابل تامل است که خودشان در تاریخ 7 خرداد همین امسال اعلام کرده بودند 15 درصد از طلاقها به دلیل برنامههای فارسی وان است. به این درصد نقدهای جدی از سوی برخی کارشناسان حوزه آسیبهای اجتماعی و روانشناسان ارائه شد که پاسخ مستدلی به این نقدها از سوی ایشان داده نشد. اگر دادن آمار از سوی کارشناسان از دید ایشان اشکال دارد، باید پرسید که چرا خود به این کار اقدام کردهاند؟ چگونه به این 15 درصد رسیدهاند؟ حدس و گمان و نظر شخصی یا مجموعه آماری کوچک؟
ج) نکته دیگر این است که گویا جناب آقای ابهری به علوم آماری در رشتههای علوم اجتماعی چندان آگاهی ندارند. حجم نمونه مورد قبول برای جامعههای آماری در علوم انسانی به ندرت خیلی بزرگ انتخاب میشود و اغلب کارشناسان علوم اجتماعی از جمله روانشناسان و جامعهشناسان در سراسر دنیا حجم نمونههایی را انتخاب میکنند که قابل کنترل باشند و تحقیق قابل اجرا باشد. تحقیق در علوم اجتماعی با سرشماری کاملا متفاوت است و به اشتباه این دو را یکسان دیدن نتیجهای را رقم خواهد زد که جناب آقای ابهری به آن رسیدهاند و البته همانطور که اشاره کردم خود بدان ملتزم نیستند؛ عدم اعلام آمار از سوی کارشناسان.
4- در پایان باید اشاره کنم که خودداری از ارائه نتایج تحقیقات درباره آسیبهای اجتماعی از سوی محققان و کارشناسان نه تنها امری سودمند نیست بلکه برخلاف ایشان بنده معتقدم که ما را به خوابی فرو خواهد برد که در نهایت با کابوسی از آن خواهیم پرید.
4545
نظر شما