به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، به مناسبت بزرگداشت مرحوم کلینی، نوشتار پیشرو به بررسی چند پرسش کلیدی درباره این عالم و فقیه بزرگ شیعه میپردازد که تقدیم حضور شما فرهیختگان میگردد.
شیخ کلینی درکجا دنیا آمده است؟ مرحوم کلینی، در روستای کلین از روستاهای قدیمی پیرامون حسنآباد فشافویه تهران در ۳۸ کیلومتری شهر ری و در روستای کلین نزدیک حسنآباد فشافویه، و در زمان حسن عسکری به دنیا آمد.
مردم «ری» در آن زمان به چه مذهبی گرایش داشتند؟ در آن دوران بیشتر مردمان شهر ری شافعی و حنفی مذهب بودند، ولی بعضی از روستاهای اطراف آن مثل علیآباد و حسنآباد شیعهنشین بودند و اکثر اهل تسنن آن شهر، همواره تحت تأثیر آنان بودند، از این رو ری به شهر شیعهنشین معروف بود. در آن دوران شهر ری، مرکز برخورد آرا و اندیشههای اسماعیلیه، حنفی، شافعی و شیعه شده بود.
تفاوت اصول کافی و فروع کافی و روضه کافی؟ کتاب شریف کافی از سه بخش اصلی تشکیل شده که تفاوت ماهیتی دارند: اصول کافی که به گفتار شیخ کلینی دربردارنده روایات اعتقادی و کلامی مانند توحید، نبوت و امامت است ، فروع کافی که مشتمل بر احادیث فقهی و احکام عملی مانند نماز، روزه و حج میباشد ، و روضه کافی که مجموعهای از احادیث متفرقه و بدون نظم موضوعی خاص شامل مواعظ، حکمتها و قصص است.
چرا به شیخ کلینی ثقةالاسلام میگویند؟ شیخ کلینی در نظر اندیشمندان اسلامی به راستی گفتار، درستی کردار و احاطه کامل بر احادیث مشهور بود، بهگونهای که شیعه و سنی در اخذ فتوا به او مراجعه میکردند و مورد وثوق هر دو فرقه بود. به همین جهت ملقب به «ثقةالاسلام» گشت و او نخستین دانشمند اسلامی است که به این لقب خوانده شد. نجاشی در کتاب «رجال» درباره او میگوید: «کان أوثق الناس فی الحدیث وأثبتهم» و شیخ طوسی در «فهرست» او را «ثقة، عارف بالأخبار» معرفی کرده است. همچنین کلینی در امانت، عدالت، تقوا و حفظ و ضبط احادیث مانند نداشت. علامه محمد تقی مجلسی میگوید: کلینی در میان تمام دانشمندان ما و کسانی که از او روایت کردهاند بینظیر بوده و این مزایا دلیل بر تأییدات خاص الهی نسبت به اوست.
نحوه ارتباط شیخ کلینی با نواب اربعه؟ درباره نحوه ارتباط ایشان با نواب اربعه، باید توجه داشت که سازمان وکالت در آن دوره به شدت تحت تقیه و اختفا فعالیت میکرد تا از گزند خلفای عباسی در امان بماند. به عنوان نمونه، عثمان بن سعید (نایب اول) برای پنهانکاری شغل روغنفروشی داشت و اموال شیعیان را در مشکهای روغن جاسازی میکرد . در چنین شرایطی، بعید بود که فرد مشهوری مانند شیخ کلینی ارتباط خود با نواب را آشکارا ثبت کند. شاهد مهم اینکه شیعیان برای ارتباط با امام، نامهها (رقعه) خود را به نواب میسپردند و آنان پاسخ امام را منتقل میکردند؛ همانگونه که علی بن بابویه قمی (پدر شیخ صدوق) در سال ۳۲۸ ق به بغداد آمد و نزد حسین بن روح رفت و از طریق او از امام درخواست فرزند کرد و امام با رقعهای دعای او را اجابت فرمود . بنابراین، اگرچه سندی از ارتباط مستقیم کلینی با نواب در دست نیست، اما همعصری و هممکانی آنان، همراه با شیوه مرسوم ارتباط از طریق نواب، این احتمال قوی را ایجاد میکند که شیخ کلینی نیز از این مجرا با این بزرگواران در ارتباط باشند.
آیا شیخ کلینی کتاب خود را بر امام زمان (عج) عرضه کرده است؟ در مورد این مسئله دوگروه وجود دارد:
دسته اول: موافقان عرضه (معتقدند کافی بر امام عرضه شده است)
همعصری با نواب اربعه: شیخ کلینی در عصر غیبت صغری و در شهر بغداد همعصر و هممکان با چهار نایب خاص امام زمان بود و ارتباط تنگاتنگی با آنان داشت.
استناد به رفتار دیگران: افرادی مانند علی بن بابویه (پدر شیخ صدوق) از طریق نایب خاص (حسین بن روح) با امام نامهنگاری میکردند؛ پس بعید است شیخ کلینی برای چنین امر مهمی از امام استمداد نجسته باشد.
سنت رایج عرضه: در زمان ائمه مخصوصاً سه امام آخر، مرسوم بود که علما کتابهای خود را بر امام عرضه میکردند.
تصریح سید بن طاووس: وی در کتاب «کشف المحجة» میگوید کلینی در زمان نواب اربعه میزیست و راهی برای تحقیق و تصدیق تألیفاتش داشته است.
نظر علامه مجلسی: ایشان در «مرآة العقول» میفرمایند نگارش کافی در سرزمین نواب و عدم انکار امام (ع)، این ظن متاخم به یقین را ایجاد میکند که حضرت به این تألیف راضی بودهاند.
دسته دوم: مخالفان عرضه (معتقدند کافی بر امام عرضه نشده است)
عدم وجود سند تاریخی: هیچ سند و دلیل تاریخی مستقیمی برای ارتباط شیخ کلینی با نواب اربعه و عرضه کتاب وجود ندارد.
وجود ضعف سندی در برخی روایات: در اصول کافی احادیث ضعیفی وجود دارد که نشان میدهد کتاب بر امام (ع) که معصوم و مبرا از خطاست عرضه نشده است.
عدم اعتبار حدیث «الکافی کاف لشیعتنا»: نقلی که میگوید امام زمان در وصف این کتاب فرمود «الکافی کاف لشیعتنا» سندیت ندارد و معتبر نیست.
منبع:حوزه
نظر شما