مستقیم رفتن یا استقامت ورزیدن (ترجمه غلط یک آیه در ترجمه های رایج قرآن)

آیتی که رسول خدا (ص) فرمود از آن شدیدتر و سخت در قرآن نیست، یعنی آیه «فاستقم کما امرت و من تاب معک» به گونه‌های مختلفی در ترجمه ـ تفسیرهای قدیم و جدید معنا شده است. این نوشته نگاهی است به این تفاوت و چرایی آن.

مقدمه

مشغول تصحیح یک ترجمه قرآن دوره صفوی بودم که امیدوارم تا سال آینده آماده نشر شود. به آیه 112 سوره هود رسیدم که آیتی بسیار معروف است و روایت رسول الله (ص) که فرمود: «شیّبتنی سورة هود» در باره آن است؛ یعنی این که سوره هود مرا پیر کرد. وقتی از حضرتش سؤال کردند چرا؟ فرمودند: به خاطر این آیت، یعنی آیه «فاستقم کما امرت».
این روایت و مشابه آن در اغلب کتب تفسیری ذیل آیه مربوطه آمده است. نباید بی توجه بود که این تعبیر یک بار با فاستقم در سوره هود آیت 112 و بار دیگر به صورت «واستقم» در سوره شوری (آیت 15) آمده است.
آنچه در ترجمه ـ تفسیر مورد اهتمام بنده آمده بود، این بود که در آن «فاستقم» به معنای «مستقیم باش»‌ ترجمه شده بود. عبارت آن ترجمه چنین است:
فاسْتَقِمْ کَمَا أُمِرْتَ. پس مستقیم باش در دین حق چنانچه مأمور شده‌ای وَمَنْ تَابَ مَعَکَ و باید مستقیم باشد هر که توبه کرده از کفر و با تو ایمان آورده وَلَا تَطْغَوْا و تجاوز مکنید از راه راست إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ به درستی که خدا به آنچه می‌کنید بیناست.
همان طور که ملاحظه می‌فرمایید «فاستقم» به «مستقیم»‌ ترجمه شده و حتی در توضیح «و من تاب معک» باز آمده است که «و باید مستقیم باشد هر که توبه کرده». بنابرین جای تردید نیست که در ذهن این مترجم، فاستقم کما امرت، به معنای «مستقیم رفتن بر اساس دستورات الهی است» نه پایداری و ایستادگی.
در اینجا آن چه می‌خواهم عرض کنم این است که ترجمه آیت مزبور در قدیم و جدید (نه مطلقا) یک مرز دارد. در متون کهن «فاستقم» به معنای مستقیم و راست ایستادن آمده، اما در ترجمه‌های جدید، شاید غالب بلکه همه آنها ـ مگر بسیار اندکی که مبهم نوشته‌اند ـ به ثبات و پایداری و ایستادگی ترجمه شده است.

تفاوت مستقیم رفتن با مقاومت ورزیدن
پیش از نقل آن موارد ابتدا باید این پرسش را جواب داد که آیا «مستقیم» رفتن با «استقامت» ورزیدن با یکدیگر متفاوت است؟
در پاسخ باید گفت اساس این دو یک کلمه است «قام»‌، فعلی که به باب استفعال رفته و از آن استقامت و مستقیم گرفته شده است. با این حال در عرف رایج، مستقیم به معنای راست رفتن است، و استقامت به معنای مقاومت ورزیدن. این که کسی روی خط مستقیم برود با این که کسی استقامت بورزد، نقاط اشتراک و افتراقی دارد.
وقتی خداوند از پیامبرش می خواهد «مستقیم» حرکت کند، معنایش این است که عین دستورات الهی را عمل کند و روی صراط حرکت کند. حرکت روی صراط گاهی با استقامت ورزیدن و ایستادگی است و گاهی با تقیه کردن و کوتاه آمدن و تسلیم شدن. بنابرین آنچه اهمیت دارد توجه به امر الهی و حرکت بر صراط مستقیم است. در حالی که استقامت و ایستادگی، چیزی جز مستقیم رفتن است و تنها در مواردی که خداوند از مخاطبین خود خواسته استقامت بروزند، مصداق این کلمه خواهند بود. خیلی ها تصور می ‌کنند باید مقاومت کنند، در حالی که هر جایی، نیاز به مقاومت نیست، بلکه همه جا نیاز به مستقیم رفتن است.
نتیجه آن که مستقیم رفتن روی خط، یعنی عمل کردن به مرّ دستورات الهی، بسیار مهم تر و در عین حال دشوارتر از استقامت ورزیدن است، برای این که حتی یک کافر هم ممکن است بر سر کفر خود استقامت برورزد، اما مستقیم رفتن روی خط دستورات یا به گفته قرآن «کما امرت» نهایت اهمیت را دارد.
یک شاهد مهم در باره این که ترجمه دقیق «مستقیم»‌ است نه «استقامت» در خود آیه هست و آن تعبیر «ولاتطغوا»‌ است که مقصود طغیان از حد است و این طغیان از، خارج شدن از طریق مستقیم، یا از حدود تعیین شده است. در آیت مشابه در سوره شوری هم، دنبال «واستقم» آمده است: «و لاتتبع اهواءهم»، هوا و بدعت، خروج از خط مستقیم است، و همانجا رسول از قول خداوند می‌افزاید: من به آنچه از کتاب خدا بر من نازل کرده ایمان دارم، و از آن جمله این که به من امر کرده تا میان شما عدالت را برپا دارم. (شوری: 15)
این که چرا مترجمین معاصر نوعا فاستقم را به معنای استقامت گرفته‌اند، علی القاعده باید ناشی از فضای ذهنی آنها در اهمیت استقامت باشد که در شرایط دشوار سیاسی طی چهار دهه گذشته رایج شده است. به عبارت دیگر این زمانها که بحث مقاومت در مقابل دشمن است، ذهن همه را معطوف به ایستادگی و مقاومت در تفسیر «فاستقم» کرده در حالی که در قدیم و جدید مهم حرکت کردن روی خط مستقیم و صراط است.
در اینجا ابتدا نمونه‌هایی از ترجمه های کهن و سپس نمونه‌هایی از ترجمه های جدید را می‌آوریم و همان طور که شاهد خواهید بود، در قدیم درست معنا شده و بتدریج از معنای اصلی خارج شده است.

نمونه های ترجمه های درست کهن
در تفسیر سورآبادی (2/1084) علاوه بر آن که استقم به معنای «راست ایستادن» آمده روی خروج از حد نیز تکیه شده است. عبارت سورآبادی چنین است: « فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ‏» : راست بیست [بایست] یا محمد چنان که ترا فرموده‏اند بر تبلیغ وحى. و گفته‏اند معناه: فاستقم على الطاعه، از اینجا است که پیغامبر را علیه السلام پرسیدند که چراست که بدین زودى پیرى در سر تو پدید آمد گفت: شیّبتنى هود و اخواتها، از چنین فرمان که خدا مى‏گوید راست بیست چنان که فرموده‏اند ترا، این صعب کارى است وَ مَنْ تابَ مَعَکَ: و آن که توبه کرده است از کفر و با تو هم دین است یعنى همه مؤمنان با تو راست بیستند وَ لا تَطْغَوْا: و از حد درمگذرید یعنى از طریق صواب بمگردید، طغیان مجاوزت حدّ بود». سورآبادی در جای دیگر عبارت «دین خدای را نگه دار» و «فرمان خدای نگه دار» را آورده و با افزودن آیه «انک علی صراط مستقیم» آن را به عبارت «به درستی که تو به راه راستی» ترجمه کرده است.
* در تفسیر نسفی (1/440) آمده است: «فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ‏»: راست باش چنانک فرمانست اى سر راستان، وَ مَنْ تابَ مَعَکَ و آنها که با تواند از مؤمنان وَ لا تَطْغَوْا و مگذریت از حدّ راستى و راه راست إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ چه وى خداى بدانچه مى‏کنیت بیناست.
* ترجمه «فاستقم» به «راست بایست» که در متون کهن مانند ترجمه ابوبکر عتیق نیشابوری (ص 234) آمده، بدون شک، به مستقیم نزدیک‌تر است تا به استقامت. راست ایستادن، راست رفتن است نه استقامت ورزیدن.
* در تفسیر قرطبی یعنی الجامع (10/107) در تفسیر استقامت آمده است: قوله تعالى: (فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ) الخطاب للنبی (ص) ... و الاستقامة الاستمرار فی جهة واحدة من غیر أخذ فی جهة الیمین و الشمال. استقامت، استمرار در جهت واحده بدون چرخش به سمت چپ و راست است.
* زمخشری صاحب کشاف (2/432) در تفسیر استقامت نوشته است: فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ فاستقم استقامة مثل الاستقامة التی أمرت بها على جادّة الحق، غیر عادل عنها. تعبیر اخیر یعنی حرکت روی جاده حق بدون خروج از آن.
طبرسی در مجمع البیان (5/304) در معنای استقامت گوید: «فَاسْتَقِمْ» یا محمد «کَما أُمِرْتَ» أی استقم على الوعظ و الإنذار و التمسک بالطاعة و الأمر بها و الدعاء علیها و الاستقامة هو أداء المأمور به و الانتهاء عن المنهی عنه کما أمرت فی القرآن «وَ مَنْ تابَ مَعَکَ» أی و لیستقم من تاب معک من الشرک. یعنی استقامت داشته باش بر وعظ و انذار و تمسک به طاعت و امر به آن، استقامت، ادای تکلیف الهی و نهی از منهیات اوست... پس در باره تجاوز هم گوید: یعنی با زیاد و کم کردن اوامر الهی، تجاوز از امر خداوند نکنید که آن وقت از حد استقامت خارج شده‌اید. [در اینجا کلمه استقامت داشته باش در عبارت عربی این تفسیر «استقم» نباید باز ما را به اشتباه بیندازد، زیرا توضیح بعدی نشان می‌دهد که مقصود وی رعایت اوامر و نواهی الهی، به همان صورتی است که به محمد (ص)‌ دستور داده شده است.
* فخر رازی (مفاتیح الغیب: 18/406)هم توضیح جالبی در این باره داده نوشته است: تعبیر «فاستقم کما امرت» کلمه جامعه‌ای است که شامل همه عقاید و اعمال می‌شود، چه اختصاصی رسول باشد چه مربوط به امر تبلیغ وحی و بیان شرایع. تردیدی هم نیست که بقای بر استقامت حقیقیه بسیار مشکل است. سپس می‌گوید: اکنون برای تو مثالی می‌زنم تا این صعوبت را به عقل سلیم نشان دهم، و آن این است که خط مستقیم که فاصله میان سایه و آفتاب، جزء‌ای است که در عرض تقسیم نمی‌شود، اما چشم، از دو طرف گرفتار خطای حسی می‌شود. وقتی از طرف آفتاب به طرف طرف سایه می‌شود، مرز آن از دید حسی مشتبه می‌شود و حس نمی‌تواند این خط واقعی را درک کند به طوری که بتواند دو طرف را از هم جدا سازد. حال که این مثال را دانستی، بدان که در تمام ابواب عبودیت که اول آن معرفت الله است و آدمی باید معرفتی پیدا کند که گرفتار عقیده تشبیه یا تعطیل [صفات الهی] نشود، و این همان مرز دشوار است تا مسائل دیگر، همین وضعیت وجود دارد.... حالا ثابت شد که معرفت صراط مستقیم چه اندازه دشوار است [فثبت ان معرفة الصراط المستقیم فی غایة الصعوبة]. و همین است که ابن عباس از رسول خدا نقل کرده که در تمام قرآن آیه‌ای سخت تر و شدید تر از این آیت نیست.

* واحدی هم در تفسیر الوسیط (11/575) در معنای استقامت نوشته است: الاستقامة، الاستمرار علی جهة واحدة، و ذلک خلاف الاخذ فی جهات الیمین و الشمال. معنای این سخن واضح است و نیاز به توضیح ندارد که او هم حرکت روی خط مستقیم را استقامت می داند نه پایداری و ایستادگی را.
* در تفسیر فی ظلال (4/1931) در تفسیر «فاستقم»‌ ضمن تفسیر استقامت به «الاعتدال و المضی على النهج دون انحراف» و این که این مسأله دایما نیاز به هشیاری و تدبر دارد تا آدمی روی حدود حرکت کند و نه کم و نه زیاد میل به انحراف نداشته باشد، نهی پشت سر استقامت یعنی «لاتطغوا»‌ را هم به این معنا می داند که این نهی از تقصیر و قصور نیست، بلکه نهی از طغیان و تجاوز است، همان انحرافی که دین را از یُسر به عُسر برده و سختگیرانه کرده است، خداوند از رسولش می خواهد که استقامت داشته باشد، یعنی از افراط و تفریط و غلو پرهیز کند که توجه بسیار با ارزشی است، زیرا سبب نگه داشتن مردم روی صراط، بدون انحراف به غلو یا اهمال می‌شود.

نمونه ترجمه های نادرست اخیر

اما در دوره های اخیر معنای مستقیم به استقامت تغییر مسیر داده است. چندین نمونه را نقل می‌کنم:
* در تفسیر نمونه (9/4) آمده است:‌ فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ وَ مَنْ تابَ مَعَکَ‏ ... (استقامت کن آن چنان که دستور یافته‏اى و همچنین کسانى که با تو هستند) .
* در تفسیر نور قرائتی (5/277) آمده است: «فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ وَ مَنْ تابَ مَعَکَ» همان گونه که به تو دستور داده شده پایدارى و صبر کن و یاران تو نیز باید پایدارى کنند. امّا بى‏صبرى یاران پیامبر صلى اللَّه علیه و آله آن حضرت را زجر مى‏داد.
* در تفسیر نوین (ص 77) (فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ‏ یعنى «استقامت بورز در وعظ و بیم دادن یا در انجام وظیفه تبلیغ همانطور که مأمورى».
* در ترجمه صفار زاده (529) در ترجمه آیه آمده است: پس [اى پیامبر] در برابر مشرکان همانگونه که فرمان یافته‏اى مقاومت کن و مؤمنانى که با تو به درگاه خدا روى آورده‏اند، [نیز پایدارى کنند] طغیان و سرکشى از اوامر و حدود الهى نکنید که خداوند به اعمال شما [مردم‏] آگاهى کامل دارد.
* در ترجمه آیتی (ص 235) آمده است: همراه با آنان که با تو رو به خدا کرده‏اند، هم چنان که مأمور شده‏اى ثابت‏قدم باش. و طغیان مکنید که او به هر کارى که مى‏کنید بیناست.
* در ترجمه الهی قمشه‌ای (ص 234) آمده است: پس تو چنان که مأمورى استقامت و پایدارى کن و کسى که با همراهى تو به خدا رجوع کند نیز پایدار باشد، و (هیچ از حدود الهى) تجاوز نکنید که خدا به هر چه شما مى‏کنید بصیر و داناست.
* در ترجمه خواجوی (ص 88): پس همانگونه که دستور دارى پایدارى و استقامت بورز- و هر کس که همراه تو است [و] توبه نموده نیز [استقامت ورزد] و تجاوز نکنید که او بآنچه انجام مى‏دهید بیناست.
* در ترجمه فولادوند (ص 234) آمده است: پس، همان گونه که دستور یافته‏اى ایستادگى کن و هر که با تو توبه کرده [نیز چنین کند]، و طغیان مکنید که او به آنچه انجام مى‏دهید بیناست.
* در ترجمه گرمارودی (ص 234) آمده است: پس چنان که فرمان یافته‏اى پایدارى کن و (نیز) آنکه همراه تو (به سوى خداوند) بازگشته است (پایدارى کند) و سرکشى نورزید که او به آنچه انجام مى‏دهید بیناست.
* در ترجمه مجتبوی (ص 234) آمده است: پس چنانکه فرمان یافته‏اى استوار و پایدار باش، و [نیز] آنان که با تو توبه کرده‏اند- یعنى مؤمنانى که با تو به درگاه خدا روى آورده‏اند یا از شرک و کفر بازگشته و ایمان آورده‏اند- و سرکشى مکنید که او بدانچه مى‏کنید بیناست.
* در ترجمه حداد عادل (ص 234) آمده است: پس ایستادگی کن که به ایستادگی مأموری، تو و هر که با تو به خدا روی آورده. و مبادا سرکشی کنید که او بدانچه می‌کنید بیناست.

فکر کنم این روزها تفاوتی هم میان کسانی که فقط به مقاومت فکر می کنند با کسانی که می خواهند مستقیم بروند وجود دارد و برخی از اختلافات بین تندروها و معتدلین ناشی از همین برداشت متفاوت است.


[صد البته ممکن است من به خطا رفته باشم، بنابرین خواهشم آن است که اگر کسی مقالتی یا تفسیری دقیق در این باب می شناسد که بنده را راهنمایی کند، از نشر آن در فضای مجازی یا هر جای دیگر دریغ نکند].

 

کد خبر 315664

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 6 =

نظرات

  • نظرات منتشر شده: 20
  • نظرات در صف انتشار: 0
  • نظرات غیرقابل انتشار: 0
  • بی نام A1 ۱۴:۲۸ - ۱۳۹۲/۰۷/۰۹
    16 13
    از تاریخنگاری به ترجمه قرآن؟ العجب کل العجب بین الجمادی و الرجب
    • اردوان RS ۱۸:۳۸ - ۱۳۹۲/۰۷/۰۹
      9 1
      واجب شد که سوره هود را دوباره بخونم.
    • حبیب IR ۲۳:۵۸ - ۱۳۹۲/۰۷/۰۹
      6 2
      1.برادرگرامی اگر قبل ازاین که ازین کشف بزرگ خود ذوق زده میشدید کمی تامل میفرمودیدومی اندیشید معلومتان میشدکه"لازمه ی تداوم حرکت درراه مستقیم استقامت داشتن است" چنانچه راننده استقامت برنگهداشتن صحیح فرمان میکند تادرخط سیرمستقیم براندحال شمابحث عنب و انگور راه انداختیدو خودغافلیدهردوترجمه معنای درستی داردبا توجه به اینکه همیشه ضیق درترجمه خواهد بود 2.جسارت کردید که نوشتید:نمونه ترجمه های نادرست درصورتیکه خوددرذیل ان احتمال اشتباه رادردرک خود قائل شدیدایامثلا شان علمی شخصیتی چون مرحوم الهی قمشه ای انقدردرنظرشماکوچک است که براحتی ترجمه ی ایشان را اشتباه محسوب کردید؟پس لطفا کمی درباره ابعاد شخصیت علمی و ادبی و عملی ایشان مطالعه کنید.....
    • حبیب IR ۰۰:۰۷ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۰
      3 1
      ...3.ایا شما گمان میکنید اینکه پیامبر فرمود سوره ی هودمرا پیر کرد بخاطر سختی کار تبلیغ بود؟یا اینکه به قول شما حرکت درراه مستقیم برای حضرت مشقت داشت و العیاذو بالله پیامبر با اکراه باررسالت رابر دوش میکشید ومنتظر بود زودتر خلاص شود؟عجبامگرنشنیده اید که فرموده اند کار پاکان را قیاس از خود مگیر شاید این معنی را بشود به بعض اصحاب و مومنین نسبت داد اماداستان انکه سیر معنوی کرده ودرباغ مکاشفت تجلیات دوست گام میزند چیز دیگریست شاید بتوان گفت انچه حضرت ازان شکوه کرد فارق بودن از توجه تام به محبوب درراه اطاعت امراوبودودوری ازمحفل انس برای تدبیرامرخلق گرچه اینهم چیزیست که به عقول ناقص ما میرسد برای نمونه مراجعه بفرمایید به شرح حدیث جنود عقل و جهل امام درباب صبر سال من المحبین شاب عن الشبلی ....
    • بی نام IR ۱۵:۵۵ - ۱۳۹۲/۱۰/۱۱
      0 0
      ايا بررسي ترجمه هاي مختلف از قران كريم كه در طول تاريخ انجام شده، نبايد موضوع مطالعه و تحقيقات يك محقق تاريخ كه عالم علوم ديني هم هست قرار بكيرد؟!
  • کارمند A1 ۱۴:۳۱ - ۱۳۹۲/۰۷/۰۹
    5 3
    جالب بود. کاش ترجمه آن را در تفسیر کشف الاسرار هم ذکر می کردید. چون مورد استناد اساتید است. ضمنا ترجمه دهلوی هم دقیق است.
  • بی نام IR ۱۴:۳۴ - ۱۳۹۲/۰۷/۰۹
    6 11
    ترجمه عصری از آیات الهی و استفاده ابزاری از آنها کار ناپسندی است. نویسنده می تواند بگوید که هوادار شعار اعتدال آقای روحانی است اما ترجمه قرآن به نحوی که موءید این برداشت باشد، یا شائبه آن را برای خواننده بوجود آورد سوء استفاده از مقدسات است که در زمان دولت قبلی هم به شکل هاله نور و غیره طرح می شد.
  • بی نام A1 ۱۵:۳۹ - ۱۳۹۲/۰۷/۰۹
    24 3
    جانم فدایت یا رسول الله !
    • بی نام IR ۰۲:۵۷ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۸
      2 1
      یعنی واقعاً از این‌جور آدم‌ها داریم که به این نوشته منفی بدن؟
  • محمدی جو A1 ۱۵:۵۱ - ۱۳۹۲/۰۷/۰۹
    1 4
    انشاا.. که از برداشت اشتباه باشد و نه از نفسانیات و خودخواهی و خود و ترسهای خود را در پشت چهره زاهد مطلق به ناچار پوشاندن یا ... و ان شاا... که استفاده جناح گرایان وظاهرجویان از اشتباه باشد نه از تقسیم دنیا بصورت 100 برای من و هیچ برای آنها که من را یا عمل مرا یا حرف مرا نمی پسندند!
  • sindokht A1 ۱۶:۱۸ - ۱۳۹۲/۰۷/۰۹
    6 8
    قطعا ورود به حوزه تفسیر خصوصا رد و تأیید در این زمینه، علمی فراتر از تخصص در تاریخ میخواهد. بنده با تمام احترامی که برای استاد جعفریان عزیز قائل هستم، امیدوارم ایشان از هر دری سخنی گفتن را رها کنند که خدای نکرده این رویه جایگاه ایشان را در حوزه تخصصی خودشان هم خدشه دار خواهد کرد. آرزومند سلامتی و عزت استاد هستم.
  • بی نام A1 ۱۸:۳۹ - ۱۳۹۲/۰۷/۰۹
    13 4
    یعنی بنده خدا حق نداره با استدلال یک مطلبی رو در ترجمه یک آیه بگه؟ تازه آخرش هم نوشته که هر کسی نظرش برخلافه با دلیل بنویسه که
    • بی نام A1 ۱۹:۵۹ - ۱۳۹۲/۰۷/۰۹
      4 1
      این فقط «یک مطلب در ترجمه یک آیه» نیست. این ورود در یک حیطه تخصصی است. بنده با نظر اول و sindokht موافقم. این کار به درد قرآن پژوهان می خورد نه تاریخ پژوهان. همان گونه که کسی از قرآن پژوهان توقع ورود در یک حیطه تخصصی تاریخ پژوهی را ندارد.
  • بی نام IR ۲۱:۲۴ - ۱۳۹۲/۰۷/۰۹
    1 0
    شاید هم منظور استقامت بر مسیر مستقیم باشد. دلیل ندارد که این و یا آن باشد.
    • بی نام A1 ۲۰:۴۱ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۶
      0 1
      این که دو دستور می شود. یکی مستقیم یکی استقامت. آیه یک تکلیف می دهد
  • بی نام IR ۰۴:۴۶ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۰
    4 0
    این ترجمه از استاد محمد علی صالح غفاری رو هم اضافه کنین. «چنان‌ كه‌ مأموری، خود و امتت‌ بايد استقامت ‌داشته‌ باشيد و از حدود خود تجاوز نكنيد، خدا به‌ اعمالتان‌ آگاه‌ است‌.»
  • اکبر IR ۰۵:۱۳ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۰
    1 1
    همانطور که در متن گفته شده استقامت و مستقیم هر دو از یک ریشه هستند . حرکت در مسیر مستقیم ، استقامت لازم دارد وگرنه به سرعت به انحراف منجر می شود. راه مستقیم ولایت امیرالمومنین علی (ع) است (اهدناالصراط المستقیم). شاید خداوند به پیامبر دستور می دهد ولایت امیرالمومنین علی (ع) را اعلام نما ، تو و پیروان واقعی ات در پیمودن این راه مستقیم استقامت بورزید.
  • بی نام A1 ۰۶:۴۷ - ۱۳۹۲/۰۷/۱۰
    1 0
    واعتدلوا
  • سعید IR ۲۲:۳۳ - ۱۳۹۲/۰۷/۲۶
    1 0
    سلام واقعا من موندم که چرا انتظار داریم کسی که در تاریخ اسلام و تشیع شهرت دارد، درباره هیچ چیز دیگر نظر ندهد؟ آخه این شد منطق که شما که تاریخ خوندی در علوم قرآنی نظر نده، در مسائل جهانی نظر نده، در فلان و بهمان نظر نده من خودم تاریخ خوندم نقد فیلم هم می کنم درباره فوتبال هم نظر می دهم درباره دولت تدبیر و امید هم نظر می دهم درباره فلان و بهمان هم نظر می دهم اگر نظرش اشکال دارد اشکالش را بگویید اگر این قدر دانش ندارید که بفهمید اشکال دارد یا نه اگر برایتان قابل استفاده است بخوانید اگر نیست نخوانید ولی نگویید به تو که مورخ هستی چه ربطی دارد ممکن است کسی که رشته دانشگاهیش تاریخ بوده برخی علوم را پیش اساتید خارج از دانشگاه خوانده ممکنه علومی را خودش خوانده و فرا گرفته است
  • حسین IR ۰۷:۲۹ - ۱۳۹۶/۰۶/۲۵
    0 0
    آقای جعفریان که اینجوری ترجمه ها رو زیر سوال می برند، بد نیست به تفسیر المیزان و مجمع البیان نگاهی بندازند.