مهدی خاکیفیروز:
دیروز صبح اتاق بازرگانی ایران، میزبان محمدشریف ملکزاده معاون سازمان میراث فرهنگی بود تا خبرنگاران رسانههای جمعی را در جریان روند برگزاری دومین مجمع گردشگری کشورهای اسلامی بگذارد. سخنان او در مورد ایجاد ویزای مشابه شینگن در میان کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی، برای خبرنگاران خارجی چندان جدید نبود. مشابه این سخنان در نخستین اجلاس گردشگری کشورهای اسلامی (جده - آبان 87) از زبان نمایندگان کشورهای مختلف اسلامی بیان شده بود. هرچند سخنان ملکزاده برای خبرنگاران ایرانی، به دلیل آن که نخستین بار از زبان یک مقام دولتی کشورمان مطرح میشد، جذابیت ویژهای داشت.
ترکیه و مالزی برندگان اجلاس جده
دومین همایش گردشگری کشورهای اسلامی اواخر امسال در تهران و کیش آغاز به کار میکند. عربستان سعودی میزبان نخستین دوره این همایش بود. مهمترین تصمیم اولین نشست رؤسای گردشگری کشورهای اسلامی در جده، برنامهریزی برای حذف روادید سفر برای تردد اتباع کشورهای اسلامی در محدوده جغرافیایی سازمان کنفرانس اسلامی بود. نمایندگان OIC در اجلاس جده، تصمیم گرفتند این پیشنهاد برگزارکنندگان همایش را پس از بازگشت به کشورهای خود، به صورت دقیقتری بررسی کنند تا در آیندهای نزدیک راهکارهای اجرایی آن به تصویب برسد. یکی دیگر از مصوبات اجلاس یادشده، تصویب تشکیل نهادی با عنوان «سازمان گردشگری کشورهای اسلامی» تحت نظارت سازمان کنفرانس اسلامی بود. این سازمان به احتمال زیاد در سال آینده میلادی که با عنوان سال گردشگری کشورهای اسلامی نامگذاری شده، اعلام موجودیت خواهد کرد. هرچند هنوز راهکار اجرایی آزادی تردد در سرزمینهای اسلامی به تصویب نرسیده است ولی گمانهزنیها حکایت از آن دارد که در آیندهای نه چندان دور، توریستهای کشورهای مختلف جهان با ویزایی مشابه ویزای شینگن مواجه میشوند که توسط سازمان گردشگری کشورهای اسلامی و کشورهای عضو آن صادر میشود.
ترکیه جلوتر از ایران
حدود 24 سال از اجلاس مهم رؤسای کشورهای اروپایی در لوکزامبورگ میگذرد. در سال 1985 این رؤسا در شهر کوچک شینگن در نزدیکی مرز فرانسه گردهم آمدند تا معاهده سهولت تردد تبعههای کشورهای اروپایی را امضا کنند. این معاهده در حال حاضر تمام اعضای اتحادیه اروپا به جز جمهوری ایرلند و پادشاهی بریتانیا را دربر میگیرد. همچنین در طول زمان سه کشور غیرعضو اتحادیه اروپایی شامیل ایسلند، نروژ و سوئیس به این معاهده پیوسته و اعضای آن را به 28 کشور رساندهاند.
حالا کشورهای اسلامی هم تصمیم دارند معاهدهای مشابه شینگن را به امضا رسانند تا بتوان روایدد مشترک کشورهای اسلامی را در اختیار توریستها قرار داد؛ روادیدی که هرچند نامی متفاوت از شینگن خواهد داشت ولی در حال حاضر به دلیل نامشخص بودن محل احتمالی مقر آن، با تسامح با عنوان شینگن اسلامی از آن یاد میشود. تعیین مقر سازمان گردشگری کشورهای اسلامی (احتمالاً در سال آینده میلادی) میتواند سهم کشورهای اسلامی در مدیریت روادید مشترک کشورهای OIC را مشخصتر کند. هرچند مقامات برگزارکننده نخستین همایش گردشگری کشورهای اسلامی در جده، در سخنرانیهای رسمی خود در این همایش، آب پاکی را روی دست دیگر کشورهای اسلامی ریختند، هنوز شانس کشورهایی همچون ایران به صفر نرسیده است. رؤسای اجلاس جده در اقدامی جانبدارانه، از ترکیه و مالزی به عنوان کشورهای اسلامی پیشتاز در عرصه گردشگری یاد کرده و به دیگر کشورهای اسلامی توصیه کردند که این دو کشور را الگوی خود قرار دهند. هیأت نمایندگی ترکیه که از این موضعگیری شادمان بودند، رایزنیهای خود را در حاشیه همان همایش آغاز کردند. آنها با تکیه بر موقعیت جغرافیایی و معاهداتی که عضو آن هستند، ترکیه را بهترین گزینه برای استقرار دفتر اصلی پیمان «روادید مشترک اسلامی» معرفی میکردند. البته هیأت نمایندگی ایران نیز تلاشهایی را به عمل میآورند. هرچند رایزنی به کمک مترجمان کار چندان سادهای نیست. کاش تواناییهای خیرهکننده این هیأت در سخنرانیهای داخل کشور، میتوانست در همایشهای بینالمللی نیز تکرار شود تا بتواند ایران را در رقابت با ترکیه جلو بیندازد. به هر حال مزیتهای گردشگری ایران در میان کشورهای اسلامی، قابل انکار نیست. هرچند از این مزیتها تاکنون به خوبی استفاده نشده است.
49 گام جدید
چندی پیش اسفندیار رحیممشایی معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، از حذف احتمالی روادید بین کشورهای عضو گروه 5 خبر داده بود. او گفته بود در صورتی که این موضوع در اجلاس سران نیز به تصویب برسد، اتباع گروه اسلامی 8 میتوانند به راحتی میان این کشورها تردد کنند. هرچند قطعی شدن این خبر در شرایطی که دو عضو این گروه یعنی ایران و مصر فاقد روابط کنسولی هستند، میتوانست اهمیت مضاعفی داشته باشد ولی به نظر میرسد معاون رئیسجمهور در مورد موضوعی نظر داده که هنوز چندان جدی نشده است. گروه D8 یک گروه فرعی سازمان کنفرانس اسلامی است که ترکیه، ایران، مالزی، اندونزی، مصر، پاکستان و نیجریه در آن عضویت دارند. «وقتی حذف روادید بین 8 عضو سازمان کنفرانس اسلامی با تأخیر زیادی مواجه میشود، حذف روادید بین 57 عضو این سازمان، چگونه ممکن است؟» ما دیروز تلاش کردیم پاسخ این پرسش را از رحیممشایی یا یکی از معاونان او بپرسیم اما هیچیک حاضر به پاسخگویی نشدند.
فقط اندکی تلاش
محمدشریف ملکزاده، معاون سازمان میراثفرهنگی و گردشگری در کنفرانس خبری روز گذشته، ضمن اعتراف ضمنی به عقب بودن ایران در رقابت گردشگری با ترکیه، امکان رقابت با این کشور را منتفی ندانست: «با اندکی تلاش، ایران میتواند به عنوان یک کانون باسابقه در میان کشورهای اسلامی، در حوزه میراث معنوی و گردشگری و اکوتوریسم میان کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی، نقشآفرین باشد.»
او در بخش دیگری از سخنان خود اظهارداشت: «ایران در سال 2010 میزبان وزرای گردشگری 57 کشور عضو سازمان کنفرانس اسلامی است که بر همین اساس، در نظر دارد موضوع صدور ویزای شینگن اسلامی را مطرح کند.»
ملکزاده در حالی منتظر فرارسیدن سال 2010 و مطرح کردن مجدد ایده ویزای شینگن اسلامی است که مقامات آنکارا ریاست خود بر سازمان گردشگری اسلامی و ایجاد دفتر مرکزی ویزای شینگن در این شهر را قطعی میدانند. به گفته یکی از کارمندان ملکزاده در سازمان میراثفرهنگی که خواهان عدمانتشار نام خود بود، مقامات ترکیه از مدتها پیش خود را برای صدور ویزای شینگن اسلامی آماده کردهاند و حتی ساختمانی را در نزدیکی مقر گروه D8 برای این منظور آماده میکنند. در چنین شرایطی، جالب است که ملکزاده فقط «اندکی تلاش» را برای بهبود شرایط گردشگری کشورمان کافی میداند. او البته از وضع موجود هم دفاع نمیکند: «نگاهی گذرا به وضعیت گردشگران در کشورهای اسلامی به ویژه ترکیه، نشانگر ضرورت توجه ایران به موضوع گردشگری است. دراین راستا ایران میتواند علاوه بر تجربیات این کشور، از دیگر کشورهای اسلامی نظیر مالزی، عربستان، اندونزی، امارات، مراکش، بحرین و سوریه نیز به عنوان دیگر کشورهای اسلامی فعال در این زمینه بهره گیرد.»
دیپلماسی خاموش
مسئولان وزارت خارجه کشورمان تاکنون از اظهارنظر در مورد حذف احتمالی روادید خودداری کردهاند. این وزارتخانه زمانی که رئیسجمهور وعده حذف روادید برای سفر به ایران را داد نیز سکوت کرد و هرگز مشخص نشد که وزارت «خارجه» رئیسجمهور را به پس گرفتن حرف خود تشویق کرده است یا وزارتخانه دیگری که نمیتوان اسم آن را به راحتی بیان کرد.
اکنون نیز شینگن اسلامی فقط در حد یک شعار توسط مقامات سازمان میراث فرهنگی و گردشگری مطرح شده و وزارتخارجه دیدگاه شفافی در مورد آن ارائه نمیکند. دیروز حسن قشقاوی، سخنگوی وزارت خارجه در گفتوگو با «خبر» به گفتن چند جمله کوتاه بسنده کرد: «در این مورد نمیتوان به راحتی صحبت کرد چون اظهارنظر رسمی وزارتخارجه، تبعات خاص خودش را دارد. آقای مشایی و همکارانشان میتوانند در این خصوص با آزادی بیشتری موضعگیری کنند.» از دفتر حجتالاسلام محمدعلی شهیدی که مسئول دو معاونت «کنسولی» و «حقوقی و مجلس» وزارتخارجه نیز پرسیدیم آیا میتوان موضع وزارتخارجه در مورد این موضوع را از آقای معاون وزیر پرسید. پاسخ خیلی روشن و واضح بود: «نه!»
در حال حاضر محدودیتهای کنسولی ویژهای بین ایران و برخی کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی وجود دارد. عربستان به دلیل یا بهانه حج، هرسال سقف تعداد روادید صادره به اتباع ایران را مشخص میکند. مصر فاقد سفارتخانه یا دفتر کنسولی درایران است. مرز عراق در کنترل نیروهای امنیتی آمریکایی است و به دلایل امنیتی، محدودیتهای کنسولی ویژهای برای اتباع دوکشور تعریف شده است. گسترش تردد در مرزهای شرقی ایران با پاکستان، افغانستان، چندان مورد علاقه نیروهای نظامی و انتظامی کشورمان نیست. اکنون این سؤال پیش میآید که آیا شینگن اسلامی میخواهد با یک انقلاب کنسولی، همه این مسائل راحل کند؟ شاید مقامات وزارت خارجه و سازمان میراث فرهنگی پاسخهایی برای این مسائل داشته باشند که در روزهای آینده برای انتشار در اختیار «خبر» قرار گیرد.
نظر شما