احکام اخلاقی

نگاهی به کتاب «زیستن در حقیقت» اثر واتسلاو هاول

هاولیسم در برابر ماکیاولیسم / زیستن در حقیقت هاول

اخبار اندیشهدر نگاه هاول، رابطه قدرت و مردم نمی‌تواند یک‌طرفه باشد. قدرت سیاسی هنگامی مشروعیت اخلاقی می‌یابد که خود را در برابر جامعه مسوول بداند و شهروندان نیز تنها تماشاگران منفعل سرنوشت خویش نباشند. از این منظر، سیاست برای هاول صرفا فن دستیابی به قدرت یا حفظ آن نیست؛ سیاست باید در پیوند با اخلاق، مسوولیت فردی و حقیقت معنا پیدا کند. شاید از همین منظر بتوان گفت هاول نوعی بدیل اخلاقی برای سنت ماکیاولیستی در سیاست عرضه می‌کند؛ چیزی که می‌توان، با اندکی تسامح، آن را «هاولیسم» در برابر «ماکیاولیسم» نامید.

جامعه‌شناسی وطن‌دوستی در مواجهه با نسل‌های «زد و آلفا»

صدا و سیما و نسل زد: کم‌کاری ها در زمینه چهره های تاریخی ایران/ بذر تعلق در خاک تجربه می‌روید/ چگونه تنوع زیستی و فرهنگی ایران هویت‌ساز نسل زد می‌شود؟

اخبار اندیشهباید وطن‌دوستی را از مسیر زیبایی، تجربه و روایت به فرزندان منتقل کنیم، نه از مسیر اجبار؛ چون نسل جدید نصیحت‌پذیری نسل‌های قبل را ندارد و همین باعث می‌شود هر پیام مستقیم اخلاقی، به‌ جای اثرگذاری، مقاومت ایجاد کند. هویت در این نسل از تجربه ساخته می‌شود، نه از کتاب و شعار.» این جامعه‌شناس با تأکید بر اینکه وطن را باید زیست؛ با معماری، طبیعت و داستان‌های انسانی، می‌گوید:«وطن‌دوستی زمانی در ناخودآگاه می‌نشیند که با لذت و زیبایی گره بخورد؛ از دیدن یک اثر معماری تا لمس طبیعت و شنیدن روایت‌هایی که انسان را محور قرار می‌دهد. نوجوان اگر وطن را فقط در قالب تکلیف و امتحان بشناسد، نسبت به آن فاصله می‌گیرد؛ اما اگر وطن برایش تجربه‌ای قابل لمس شود، تبدیل به بخشی از هویت او خواهد شد.

کامران شهبازی و تحلیل چیستی شالوده اخلاق و فرااخلاق

ایستادن بر پشت‌بام فلسفه؛«فرااخلاق» ماهیت درست و غلط را افشا کرد/ یک گام عقب ایستادن و اندیشیدن/ دگرگونی تفکر اخلاقی در اندیشه فیشر

اخبار اندیشه به گفته شهبازی: «آن‌چه امروزه تحت عنوان «فرااخلاق» می‌شناسیم، با انتشار کتاب اصول اخلاق اثر جرج ادوارد مور در سال ۱۹۰۳، هویت مستقل خود را کسب کرد. از این زمان، فرااخلاق به شاخه‌ای مستقل از فلسفه اخلاق تبدیل شد و بیشتر مباحث معاصر آن از همین نقطه آغاز می‌شود. ازاین‌رو، فرااخلاق عملاً فرزند قرن بیستم است.»

رسالت نبوی در گفتار پرفسور محمد لگنهاوزن

میراث پیامبر برای امروز / توحید و نفی انحصارگرایی؛ از مبارزه با طاغوت درون تا شکستن انحصار نجات/ الهیات مقاومت و رهایی و مقابله با ستم

اخبار اندیشهالهیات ادیان در آموزه‌های پیامبر(ص)، در برابر ادعاهای انحصارطلبانه‌ رایج در جوامع یهودی و مسیحی نیز می‌ایستد. شاید به همین دلیل است که اولین گزارش مکتوب به‌جامانده از یک مسیحی درباره ظهور پیامبری در میان اعراب، حاکی از آن است که وی ادعا می‌کند کلیدهای بهشت را در اختیار دارد. کلیدهای بهشت در میان مسیحیان غربی نماد اقتدار پاپ بود و هیچ‌کس نمی‌توانست بدون تأیید پاپ به بهشت راه یابد. پیامبر(ص) این انحصارگرایی نجات‌شناختی را مردود شمرد و دروازه‌های بهشت را به روی تمام کسانی که به خداوند، روز جزا و رستاخیز مردگان ایمان داشتند گشود و آنان را به عضویت در امت خویش فراخواند. در اینجا نیز شرط وضع‌شده، توحید بود. توحید فرد را به سوی خداوند و جامعه مؤمنان را به سوی وحدت رهنمون می‌شد.

«خوب زیستن» تنها جاودانگی واقعی؛مواجهه با مرگ

اخبار اندیشهمرگ‌اندیشیِ دورکین، در غیابِ خدا، نه به نیهیلیسم می‌انجامد و نه به وعده رستگاری. بلکه به اخلاقِ مسئولیت در برابر یک زندگیِ واحد و بازگشت‌ناپذیر می‌رسد، تصویری که می‌تواند نقطه آغازِ گفت‌وگویی پرثمر با سنت‌های الهیاتیِ دیگر، از جمله سنت اسلامی درباره مرگ و معاد، باشد.

حسام‌الدین شریفی و تبیین حکمت عملی ابن‌سینا به مناسبت اول شهریور، روز بزرگداشت ابوعلی سینا

گذر از دانستن به چگونه زیستن / فلسفه ابن‌سینا بدون «حکمت عملی» ناقص می‌ماند/چگونه عقل برهانی و شریعت، «زندگی مطلوب» را می‌سازند؟

اخبار اندیشه شریفی گفت:‌ حکمت عملی ابن‌سینا می‌تواند ما را متوجه این مسئله کند که میان «دانستن» و «چگونه زیستن» فاصله‌ای وجود دارد و فلسفه باید بتواند این فاصله را پر کند. در حوزه فردی، این مسئله به اخلاق و تزکیه نفس مربوط می‌شود؛ در خانواده، به تدبیر منزل؛ و در جامعه، به سیاست مدن. اگر این سه حوزه از یکدیگر جدا شوند، نظام حکمت عملی ناقص می‌شود.

نگاهی ساختاری به یک کنش فردی به نام خنده

استمرار طنز در فرهنگ عمومی نشانگر تسلیم ناپذیری مردم ایران/ انباشت بحران‌ها، خندیدن را برای مردم دشوار کرده

اخبار اندیشهبه نظرم خنده، بیش از آنکه یک ویژگی فردی باشد، یک شاخص اجتماعی است. هرگاه امنیت، امید، اعتماد و امکان پیش‌بینی آینده کاهش یابد، خنده نیز کمرنگ می‌شود. مردم ایران خندیدن را فراموش نکرده‌اند؛ بلکه زیر بار انباشت بحران‌ها، انرژی روانی لازم برای خندیدن را از دست داده‌اند. با این حال، استمرار طنز در فرهنگ عمومی نشان می‌دهد که جامعه هنوز از درون کاملاً تسلیم نشده و می‌کوشد با شوخی، بخشی از رنج خود را مدیریت کند. ایران و ایرانیان پتانسیل های تمدنی بزرگی برای عبور از بحران ها دارند.

سی ویژگی یک فرد پلورالیست

اخبار اندیشهفرد پلورالیست چون ضعف‌های خودش را نوشته، به ندرت در پی عیب جویی دیگران است؛ قضاوت‌هایش در مورد دیگران را بارها و بارها تجدید نظر می‌کند؛ به دنبال خوب و بد نیست، در پی ترکیب‌های مختلف رنگهاست؛ به کسی نمی‌گوید شما بی سواد هستید، فکر می‌کند بهتر است بگوید: ما متون مختلف خوانده‌ایم؛ قبل از آنکه در مورد فرد حسودی قضاوت کند، سعی می‌کند بفهمد چرا او حسود است؛

هنری که می‌تواند اعتماد ازدست‌رفته را دوباره بسازد

عذرخواهی‌ تو افتضاح است / «ببخشید» کافی نیست

اخبار اندیشهشاید مهم‌ترین پیام کتاب در جمله‌ای خلاصه شود که در سراسر اثر تکرار می‌شود: عذرخواهی بدون تغییر رفتار، عذرخواهی نیست. اگر قرار باشد همان اشتباه بارها تکرار شود، واژه «ببخشید» به تدریج اعتبار خود را از دست می‌دهد و به ابزاری برای فرار از مسئولیت تبدیل می‌شود.

خوانشی از کتاب «بلندپروازی اخلاقی» نوشته روتگر برگمن

آرمان‌گرایی بدون نتیجه، فضیلت نیست / جاه‌طلبی برای خیر عمومی

اخبار اندیشه«بلندپروازی اخلاقی» تازه‌ترین اثر روتگر برگمن، این پرسش را پیش می‌کشد که آیا موفقیت را باید با میزان ثروت و موقعیت سنجید یا با اثری که انسان بر جهان پیرامون خود می‌گذارد؛ پرسشی که در روزگار بحران‌های جهانی، بیش از هر زمان دیگری به مسئله‌ای عمومی تبدیل شده است.

بازخوانی زیدآبادی از تندی‌های لفظی دو چهره سرشناس روشنفکری

اخبار اندیشهواقعیت این است که همهٔ ما گاهی تحریک می‌شویم که علیه فرد یا افرادی کلمات تند و تیز به کار ببریم و متأسفانه جامعه هم از آن به فراخور حال خود به سختی استقبال و این شیوه را تشویق می‌کند! به هر حال، من از دکتر سروش بسیار آموخته‌ام و قدرشناس زحمات و تلاش‌های خستگی‌ناپذیر و بی‌وقفهٔ او هستم. به جناب غنی‌نژاد هم از جهاتی علاقمندم و هر دوی این بزرگان را شایسته و سزاوار بالاترین سطح احترام می‌دانم. اینکه گاهی عنان سخن را از دست می‌دهند نقاط قوت و فضایل آنها را بی‌قدر نمی‌کند.

گروه‌های اینترنتی خانوادگی کارخانه تولید احساسات گروهی

اخبار اندیشهگروه اینترنتی خانوادگی نوع تازه‌ای از حضور را ساخته است. ممکن است اعضای خانواده ماه‌ها یکدیگر را نبینند، ولی هر روز در گردش احساسات همدیگر سهیم باشند. مثل آن دانشجوی کلاس جامعه‌شناسی دانشگاه علامه که می‌گفت مدت‌هاست خانواده‌اش را ندیده ولی از حال همدیگر خبر دارند. یا آن فردی که فرصت داشت، ولی به‌جای رفتن به بیمارستان، از طریق یک تماس تلفنی یا ویدئویی از خانواده‌اش عیادت می‌کرد. اینها نمونه‌هایی هستند که نشان می‌دهند خانواده دیگر فقط با همزیستی تعریف نمی‌شود، بلکه با هم‌احساسی نیز تعریف می‌شود.

خاطرات مجید بجنوری از «سیدعبدالله انوار»

از هم‌نشینی با آل‌احمد تا جلسات «انواریه»/ دانشمندی در جست‌وجوی گمنامی؛ زوایای پنهان یک چهره نسخه‌شناسی / در عین فروتنی، دریای دانش بود

اخبار اندیشهبه‌گفته بجنوردی: «خودِ انوار هر زمان از من می‌پرسید کجا و چه رشته‌ای درس خوانده‌ای به‌شوخی می‌گفتم دانشگاه من خیابان آجودانیه، روبه‌روی پارک شطرنج، منزل عبدالله انوار است!»

غزاله حجتی درباره چالش‌های معرفتی جهان چنددینی امروز سخن گفت

هیچ فضیلتی برتر از گفت و گو با دگراندیشان نیست/ راه سوم اندیشه؛ نگاه به اختلاف‌نظر به مثابه فرصتی معرفتی

اخبار اندیشهبه‌گفته حجتی: «یکی از خطاهای رایج در مواجهه با اختلاف‌نظر این است که گمان می‌کنیم تنها دو راه پیش رو داریم: یا باید از باور خود دست برداریم، یا باید مخالفان را نادیده بگیریم. درحالی‌که راه سومی نیز وجود دارد؛ اینکه هم به باورهای خود پایبند بمانیم و هم از وجود دیدگاه‌های رقیب برای سنجش و ارزیابی دوباره مبانی فکری خود بهره ببریم. من اختلاف‌نظر را نه تهدیدی برای ایمان و نه نشانه شکست عقلانیت، بلکه بخشی طبیعی از وضعیت انسانی می‌دانم.»

همسر دکتر لاریجانی می گوید در طول 48سال زندگی مشترک، حتی یکبار او را در خانه عصبانی ندیده است/فرزندانش را به دوری از سیاست توصیه می کرد

احزاب و شخصیت‌هاگستره سیاست، بدون ظرافت و عرصه زمخت و خشنی است که اهالی آن اغلب به لطف حضور مکرر و مستمر در چنین پهنه‌ای، رقت و ملاطفت از دست می‌دهند و معاشران خویش را ملول و خسته می‌کنند. اما دسته‌ای دیگر که حضورشان مغتنم و مبارک است، سیاست را با فلسفه و عرفان و اخلاق درهم می‌آمیزند، آن را نردبانی برای سیر «من الخلق الی الحق» می‌پندارند و با اثاره عقل و برشوراندن قدرت تفکر، وجود خویش را اعتدال می‌بخشند.

در سال‌یاد آریا ستوده نوجوان ۱۵ ساله برگزار می‌شود

ملکیان به این سوال پاسخ می دهد: «چگونه می‌توان در روزگار رنج، زندگی را معنادار زیست؟»

اخبار اندیشهنشست «چگونه می‌توان در روزگار رنج، زندگی را معنادار زیست؟» با سخنرانی مصطفی ملکیان برگزار می‌شود.

خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار می کند

نشست «خوانش کتاب اخلاق محیط زیست»

اخبار اندیشهنشست «خوانش کتاب اخلاق محیط زیست» از سوی خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار می شود.

خوانشی الهیاتی از حضور ایران در جام‌جهانی فوتبال

آیا خدا با ما سرناسازگاری دارد؟/ تیم ملی فوتبال؛ تقدیر مظلومیت با اقتدار/ خدا می خواهد به شایستگی های خودمان متکی باشیم

اخبار اندیشهبه‌عبارت دیگر، ملت ایران باید این پیام را دریابد و بنیوشد که موفقیت خودش را چه در فوتبال ملی، چه در دیگر عرصه‌ها فقط و فقط به توانایی و کارآیی خودش متکی گره بزند و هرگز امیدش به «امّا و اگر» و «شاید و بسا»، و نگاهش معطوف به یاری و فداکاری دیگران نباشد

دینانی: موبایل انسان را از تفکر عمیق باز می دارد/ بزرگترین جنگ ها درون ما است / جوانان جویای فلسفه دنبال باطن بروید

اخبار اندیشه استاد برجسته فلسفه و حکمت گفت: انسان باید فرصت داشته باشد در خلوت خود و در اعماق خود فکر کند و به مسائل مهم برسد. اما مدام دیدن و تراکم اطلاعات انسان را از تفکر عمیق باز می‌دارد.

فراخوان تحلیل ثانویه داده‌های پیمایش ملی «فرهنگ رسانه‌های اجتماعی در ایران»

اخبار اندیشهپژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات مرکز طرح های ملی، فراخوان همکاری پژوهش، در زمینه «تحلیل ثانویه داده های پیمایش ملی، فرهنگ رسانه های اجتماعی ایران (۱۴۰۳)» داد.

پزشکیان هنوز صفت صداقت را حفظ کرده است؟

دولتدر عرصه سیاست، گاه روزهایی فرا می‌رسد که سنگینی آن می‌تواند اراده هر انسانی را در هم بشکند؛ روزهایی که سکوت، از هزاران فریاد رساتر است و تنهایی، از هر هجومی جانکاه‌تر.

مروری بر یک اختلاف 

اخبار اندیشهدر زندگی اجتماعی معمولا با مسائلی سروکار داریم که هر دو سمت انسان های خطاکاری قرار دارند و هیچ کس حق مطلق نیست چون هیچ کس معصوم نیست. نتیجه همیشه هر طرف حرف درست و بهانه درستی علیه طرف دیگر دارد. در این مواقع یافتن اصولی که بر اساس آن اصول بتوان قضاوت کرد بسیار بسیار مهم است زیرا آدمی را از حیران شدن در کشاکش اختلافات نجات می دهد.