تبیین جامعه شناختی نعمت الله فاضلی از تاب آوری ملی و واکاوی «فناوری های ناملموس فرهنگ» در آزمایشگاه جنگ

احضار کوروش و فردوسی به شب‌های بمباران / رمزگشایی از قدرت نرم جامعه در عصر اسطوره‌ها و آیین‌ها/ ماشین‌های جنگی در برابر اراده و هویت ایرانی کم آوردند

اخبار اندیشهنام ایران، در این روزها، فقط یک نام جغرافیایی نبود. این واژه، حامل هزاران سال تاریخ، اسطوره، شعر، فرهنگ و خاطره جمعی بود. مردم با شنیدن نام ایران، کوروش، فردوسی، آریوبرزن، سورنا و تمام حافظه تاریخی خود را به یاد آوردند. گویی جنگ، لایه‌های پنهان هویت ایرانی را دوباره فعال کرد. یکی دیگر از پدیده‌های مهم این جنگ، حضور مردم در شب‌های شهر بود؛ مردمی که بدون سلاح و آموزش نظامی، خیابان‌ها را به میدان مقاومت تبدیل کردند.

گزارشی از برنامه پانوراما با جهانگیر معینی علمداری

وای به روزی که پیروزی نظامی تعیین کننده پایان جنگ باشد / به کاربردن منطق صلح برای دوره جنگ کاربرد ندارد / وضعیت جهانی کنونی رو به زوال است

اخبار اندیشهاستاد علوم سیاسی دانشگاه تهران گفت:‌ وضعیت جنگی ما با آمریکا به هر ترتیبی که خاتمه یابد حداقل این نتیجه حاصل شده که وضعیت جهانی کنونی رو به زوال است. اما نکته شاید نگران‌کننده این است که لحظه تغییر، نظامی خواهد بود. اگر لحظه جنگ فرابرسد، آن وقت وای به حال آمریکا، وای به حال چین و وای به حال روسیه. من تصور خوبی از آن ندارم!

پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات در میزگردی نقش هنر در جنگ را با حضور فرزانه فرشیدنیک و پدرام جوادزاده بررسی کرد

هنر مأمن نامرئی بقای جامعه یا ابزاری تجملی در روزگار جنگ؟ / شعر و موسیقی با خلاقیت جان‌های زخم‌خورده را التیام می‌دهند

اخبار اندیشهفرشیدنیک: مسلم است که هنر به‌تنهایی نمی‌تواند جنگی را متوقف کرده یا مشکلات اجتماعی را حل کند. اما قادر است نیرویی را حفظ کند که بدون آن هیچ جامعه‌ای دوام نمی‌آورد: توانایی احساس کردن، همدلی کردن و امید داشتن. جامعه‌ای که در شرایط سخت هنوز شعر می‌نویسد، موسیقی خلق می‌کند، فیلم می‌سازد و داستان تعریف می‌کند، در واقع اعلام می‌کند که هنوز زنده است و شاید مهم‌ترین نقش هنر در روزگار بحران همین باشد: یادآوری این حقیقت که انسان، حتی در تاریک‌ترین شرایط، هنوز می‌تواند معنا، زیبایی و امید خلق کند.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- جامعه‌شناسی و جنگ در نگاه سینا باستانی

راه مهم جلوگیری از خشونت چیست؟/ توقف خشونت سازمان‌یافته تقریباً محال است/ چرا انسان‌های صلح‌طلب، بزرگ‌ترین قتل‌عام‌های تاریخ مدرن را رقم زدند؟

اخبار اندیشهبه‌گفته باستانی: «نویسنده معتقد است که از کار انداختن ماشین خشونت سازمان‌یافته تقریباً محال است. دلیلش هم خصلت انباشتی قدرت سازمان‌های دیوان‌سالار است. هر کوششی برای تاراندن این قدرت انباشتی به استفاده از همین قدرت‌های سازمانی وابسته است و این به کشت‌وکشتارهای بیشتر می‌انجامد».

واکاوی ابعاد و مرزهای فکری فیلسوف توسعه‌نیافتگی

خوانش عبدالکریمی از اندیشه های رضا داوری‌اردکانی/ ترجیح جامعه به رجزخوانی های ایدئولوژیک تا حرف های عمیق فلسفی / فیلسوف به خدمت جریانات سیاسی نمی رود

اخبار اندیشهبه‌گفته عبدالکریمی: «داوری اردکانی درصدد دفاع از فلسفه در برابر ایدئولوژیک‌زدگی، سیاست‌زدگی و نظام‌های اندیشه‌گی تئولوژیک بوده‌اند و درهمان‌حال از جای‌گاه تفکر به نقد فلسفه می‌پردازند».

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵ - تبیین امیر میرحاج درباره کتاب «آزادی: یک تاریخ سرکش»

آزادی به مثابه سلاح ایدئولوژیک / آزادی در طول تاریخ دچار گسست و تضادهای بنیادین شد

اخبار اندیشهامیر میرحاج گفت: آزادی مفهومی ذاتاً «مبهم» و مورد مناقشه است، زیرا معنای آن در طول تاریخ دچار گسست و تضادهای بنیادین شده است. این ابهام از آنجا ناشی می‌شود که آزادی صرفاً یک آرمان انتزاعی نیست، بلکه یک «سلاح ایدئولوژیک» قدرتمند است که گروه‌های مختلف برای مشروعیت‌بخشی به اهداف سیاسی خود آن را بازتعریف کرده‌اند.

رمزگشایی جامعه‌شناختی از دگرگونی رفتاری ایرانیان در بزنگاه‌های تاریخی در تبیین سید محمود نجاتی‌حسینی

راز ایستادگی جامعه در روزهای سخت/ چگونه ترکیب «صبرِ تمدنی» و «اخلاق گفت‌وگو» مانع از فروپاشی روانی می‌شود/پایان وفاداری‌های سنتی به احزاب

اخبار اندیشههمه ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، حقوقی، اخلاقی و عقلانی توسعه در درون یک سیستم متحد برساخته شده‌اند و نمی‌توان یکی را بر دیگری مقدم و یا متأخر شمرد. این خطای تاریخی نباید دوباره تکرار شود. بنابراین برای بازسازی تاریخ تمدنی ایران، موازی بودن بازسازی و همزمانی «توسعه جامعه و سیستم و زیست جهان» به قول هابرماس و «همراهی علم و دین» و «هم‌اندیشی ایران‌گرایی و اسلام‌گرایی» ضرورتی تاریخی و تمدنی و استراتژیک است.

مهدی پرپیینچی و تبارشناسی غفلت در دستگاه فکری جلال‌الدین محمد بلخی (مولانا)

زندگی آفرینی در مرگ اندیشی مولانا و ملاصدرا / ضرورت مرگ از نگاه مولانا / گذری باشکوه به سوی کمال هستی

اخبار اندیشهمهدی پرپینچی مولوی‌ پژوه قزوینی گفت: اندیشیدن درباره مرگ و معنای زندگی و رابطه این دو، پیوسته همراه انسان بوده و از آغاز خلقت بشر تاکنون وجود داشته است. در طول تاریخ ادبیات کشورمان چه کسی را بهتر از مولانا می‌توان یافت که درباره مرگ و زندگی سخن گفته باشد؟

 محمدصادق افراسیابی؛ اقتصاد سیاسی سرگرمی‌های دیجیتال و حکمرانی فرهنگی در عصر جنگ روایت‌ها

۲۹ میلیون گیمر ایرانی «مصرف‌کننده» فرهنگ خارجی / سرمایه گذاری ناچیز ایران در فرهنگ سازی با بازی های اینترنتی / ۷۰ هزار میلیارد در جیبِ غول‌های خارجی

اخبار اندیشهسمینار یک روزه «بازی‌های ویدیویی و دیپلماسی عمومی» روز ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ و همزمان با «روز ارتباطات و روابط عمومی» در پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات (فها) به همت بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای و پژوهشگاه فها برگزار شد.

در نشست تخصصی «اینترنت و کسب‌وکار اقتصاد دیجیتال» پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات مطرح شد

اینترنت جای جنگ‌افزار را گرفت / کالبدشکافی قدرت در عصر دیجیتال / نسبت پلتفرم‌های دیجیتال با ثبات سیاسی؛ الزامات بازنگری در سیاست‌گذاری

اخبار اندیشهسومین نشست از سلسله‌نشست‌های تخصصی اینترنت و جامعه با عنوان «اینترنت و کسب‌وکار اقتصاد دیجیتال» یکشنبه ۳ خرداد ۱۴۰۵ با حضور سمیه لبافی (عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران) و بهروز اشرف سمنانی (متخصص اقتصاد دیجیتال) و دبیری علمی محمدجواد بیژنی (پژوهشگر پسادکتری ارتباطات دانشگاه تهران) در پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات برگزار شد.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵ - اندیشه‌های مترجم کتاب«تعبیر رویاهای یک روحبین از طریق رویاهای متافیزیک»

۴۰۰ سال قبل، مبارزه کانت با روح بین ها، جن گیرها و معنویت‌های پوشالی/ از کاخ‌های مخروبه متافیزیک تا هذیان‌های مدرن

اخبار اندیشهآلنکا زوپانچیچ در فصل هفتم کتاب اخلاقیات امر واقعی دو گرایش عمده را در اندیشه کانت تشخیص می‌دهد و با تعابیر لکانی آن دو را «منطق اضطراب» و «منطق فانتزی» می‌نامد. من سعی کردم با توجه به دغدغه‌های خودم این «منطق اضطراب» در کانت را نشان بدهم. به‌علاوه کوشیدم نشان بدهم که همین انقلاب را به شکلی دیگر در اشعار حافظ  نیز  می‌توان  شناسایی کرد.

نگاه قاسم پورحسن در باره جایگاه ملاصدرا در نظام حکمی ایران

پادزهر «پوپولیسم» و «بحران اخلاق» در دستان ملاصدرا / دعوت صدرالمتالهین به عقلانیت،خردورزی و اخلاق/ شالوده‌شکنی از قدرت بر مدار زور

اخبار اندیشهقاسم پورحسن گفت:‌ملاصدرا مهم‌ترین فیلسوفی است که دست به بازخوانی میراث ایرانی-اسلامی زد. در حکمت متعالیه، فلسفه بدون «معنای زندگی»، «اخلاق»، «فرهنگ» و «سعادت» معنا ندارد. این خرد ایرانی همان نگاه جامع به انسان و زیست اوست که بخشی از آن در ابن‌سینا و بخشی در ملاصدرا تجلی یافته است. به نظر می‌رسد باید ملاصدرا را از «انضمامی‌ترین» حیثِ تفکر، دوباره بازخوانی کرد.

حمید دباشی، از تحولات پساجنگ ۴۰‌روزه می‌گوید

استاد دانشگاه آمریکا: ما از نظر آمریکا و غرب «انسان» نیستیم/ با افتخار می‌گویم انقلابی سال ۵۷ هستم و کار درستی کردیم/ دفاع سپاه از سرزمین مادری است

اخبار اندیشهحمید دباشی، استاد مطالعات ایرانی و ادبیات تطبیقی دانشگاه کلمبیا، در گفت‌وگویی مفصل درباره نسبت ایران با جهان معاصر، ریشه‌های نادیده‌گرفته‌شدن انسان غیرغربی، جایگاه زبان فارسی، تحولات فکری پس از جنگ اخیر و آینده هویت ایرانی سخن گفت. او معتقد است آنچه امروز در ایران و منطقه رخ می‌دهد، صرفاً یک رخداد سیاسی یا نظامی نیست، بلکه نشانه ورود به یک «تغییر پارادایم معرفتی» است؛ تغییری که می‌تواند نگاه ایرانیان به خود، به جهان و به غرب را دگرگون کند.

تبیین مقصود فراستخواه از جامعه شناسی ایرانی و فراز و فرودهای آن

جامعه‌شناسی ایران، گاه ضعیف و گاه متوسط / در ایران، صدای ایدئولوژی در رشته‌ جامعه‌شناسی همیشه بلندتر بوده است

اخبار اندیشهمقصود فراستخواه گفت:‌جامعه‌شناسی در حال مردمی شدن است و شاهد ظهور پدیده‌ای هستیم که می‌توان آن را «علم شهروندی» (در جامعه شناسی نامید یا علم الاجتماع شهروندی : مردمانی که بدون داشتن مدرک رسمی، جامعه‌شناختی می‌اندیشند و به تحلیل جهان خود می‌پردازند. این نشان می‌دهد که جامعه‌شناسی ایران، پروژه‌ای ناتمام است که به حیات پویای خود ادامه می‌دهد.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- دیدگاه های مترجم کتاب «خشونت و مدنیت» اثر اتین بالیبار

خشونت‌های پنهانی که جامعه را از درون می‌بلعد/ «مدنیت» تنها راه نجات از دو قطبی ها و فروپاشی اجتماعی

اخبار اندیشهپرسش اصلی این است که در چه شرایطی یک جامعه می‌تواند تعارض را در سطح سیاسی، مدنی و قابل‌گفت‌وگو نگه دارد، و در چه شرایطی تعارض به سمت انهدام متقابل، طرد کامل یا خشونت غیرقابل‌تبدیل سوق پیدا می‌کند. از این جهت، کتاب می‌تواند به ما کمک کند درباره مرز میان تعارض و ویرانی عمیق‌تر فکر کنیم... اهمیت کتاب نه در تفسیر مستقیم یک رویداد خاص، بلکه در فراهم‌کردن یک افق تحلیلی است. این کتاب به ما می‌آموزد که در دوره‌های تنش و بحران، بیش از همیشه باید به پرسش از مدنیت، شهروندی، و امکان کنش سیاسی غیر ویرانگر بازگردیم...به‌عبارت دیگر، هدف کتاب دفاع از نوعی سیاستِ ضد فروپاشی اجتماعی است؛ سیاستی که بتواند بدون انکار تعارض، از غلتیدن جامعه به سمت طرد، دشمن‌سازی و انهدام جلوگیری کند.

زهرا توحیدی و تبیین نقش تشکل های مردم نهاد در ایران

استراتژی بقا؛ حرکت از نهادهای مدنی به نهادهای خیریه / جامعه مدنی ابزاری برای هژمونی دولت تا پناهگاه جامعه / پل‌های لرزان میان دولت و مردم

اخبار اندیشهمحور جامعه مدنی، امر عمومی است. چه امر عمومی پیگیری خواست و اهدافی سیاسی باشد یا بخشی از اقتصاد که نه به سود بلکه به فعالیت‌های غیردولتی عام‌المنفعه توجه دارد و در نهایت رابطه متقابلی با سرمایه‌های اجتماعی و اعتماد عمومی دارند. در واقع اساساً آنچه امکان فکر کردن به جامعه مدنی را فراهم می‌کند وجود سطحی اعتماد است و این تأثیر متقابل است؛ یعنی جامعه مدنی فعال و پویا بر میزان اعتماد می‌افزاید و سرمایه‌های اجتماعی یک جامعه را تقویت می‌کند.

دیدگاه های علی شاکر مترجم کتاب در باره «تقاطع هوش مصنوعی و روزنامه‌نگاری»

دستیار تحلیل‌گر یا «میرزابنویس مدرن» / ماشین، بازتولیدکننده‌ معدل گذشته و روزنامه‌نگار، خالق روایت‌های انتقادی آینده

اخبار اندیشهدر روزگاری که زنگِ خطرِ تقابلِ انسان و ماشین در تحریریه‌های جهان به صدا درآمده، روزنامه‌نگار ایرانی در میانه‌ یک تناقضِ تاریخی گرفتار است: از یک سو «شتاب سرسام‌آور توسعه‌ی هوش مصنوعی مولد» و از سوی دیگر «انسداد زیرساختی و اقتصادِ نحیفِ رسانه». در این شکاف عمیق، آیا صحبت از لبه‌ فناوری یک فانتزی لوکس است یا تنها «ابزار بقا» و تاب‌آوری ما؟

«اخلاق رسانه‌های دیجیتال» در نگاه رحمان شریف‌زاده

بهار عربی یا رسوایی کمبریج آنالیتیکا دو نمونه آزادی و استبداد دیجیتالیسم / قواعد خشک و امر و نهی در فضای دیجیتال کارآمد نیست

اخبار اندیشهبه‌گفته شریف‌زاده: « اس معتقد است که در فضای پیچیده و متغیر دیجیتال، ارائه قواعد خشک کارآمد نیست. به‌جای آن، او خواننده را تشویق می‌کند تا خود به تحلیل موقعیت‌های اخلاقی بپردازد. این رویکرد باعث می‌شود مخاطب به‌جای پیروی کورکورانه از قوانین، توانایی تصمیم‌گیری اخلاقی مستقل پیدا کند.»

«نقش نهاد علم در جنگ و پساجنگ» در بررسی حسین ابراهیم‌آبادی

آیا شوک جنگ منتهی به ترمیم شکاف های حادثه دیماه می شود؟ / دانشگاه، سنگر ناتمام؛ از مدیریت بحران امروز تا طراحی ایران فردا

اخبار اندیشهایران در شرایط عادی درگیر جنگ نشده است. شرایط پیش از جنگ و تعارضاتی که جامعه دانشگاهی در دی ماه ۱۴۰۴ تجربه کرد، شدت تفاوت‌های نگرشی، احساسی و رفتاری دانشجویان را به نمایش گذاشت. در عین حال، اجتماع دانشگاهی و بدنه دانشجویی در جریان دفاع (جنگ تحمیلی) سوم، حول محور مفاهیم میهنی، پرچم و نمادهای دینی، با دگرگونی‌های ذهنی و نگرشی قابل ملاحظه‌ای روبه‌رو شده است که به نظر می‌رسد زمینه‌ساز تغییراتی در نگرش‌های گروهی دانشجویان باشد؛ نتایجی که باید در دوران پساجنگ در دانشگاه منتظر مشاهده آنها بود.

گذار از دوگانه «ایدئولوژی به منافع ملی» ، نظریه ولی‌رضا نصر در کتابش به نام «ایران روی لبه تنهایی»

شوک نصر به تحلیل‌گران / سیاست خارجی ۴۶ سال گذشته ایران واقع‌گرایانه بود، نه ایدئولوژیک / سیاست خارجی ایران امت گرا نبوده است

اخبار اندیشهمهم‌ترین مساله ایران توازن بین مقاومت و انطعاف‌پذیری است یا به تعبیری که در ادبیات سیاسی ما مطرح است: میدان و دیپلماسی. این دو بال باید با همدیگر کار کنند و مکمل و مقوم هم باشند. نبود اجماع بر سر اینکه تا کجا باید مقاومت کرد و کجا باید انعطاف نشان داد، بزرگ‌ترین بحران تصمیم‌گیری سیاست خارجی ایران در چند دهه گذشته بوده و این موضوع امروز هم گریبانگیر جامعه ایران است.

چرا ارزیابی‌ آمریکا از ایجاد شورش با حذف رهبری و فرماندهان نظامی غلط بود؟

اخبار اندیشهجامعه ایرانی در جنگ جهانی اول و جنگ جهانی دوم که بیگانگان ایران را اشغال کردند و خشکسالی، قحطی، وبا و بیماری‌های واگیردار و فراگیر هم سایه افکنده بود به دلیل همان تجربه تاریخی، حافظه جمعی و ناخودآگاه اجتماعی از هم نپاشید؛ با وجود اینکه در جنگ جهانی اول تقریباً نیمی از جمعیت ایران را از دست رفت و در جنگ جهانی دوم یعنی سال‌های ۱۳۲۰ نیز حدود ۳ میلیون نفر کشته شدند اما در آن دو جنگ هم تاریخ گواهی می‌دهد که با همه شدت ویرانگری، کشتار، تنگناهای عظیم جامعه، ایران باقی ماند و از هم نپاشید.