نگاهی به کتاب «ما و مانیفست کمونیست» اثر اسلاوی ژیژک

آیا تاریخ همه جوامع تا این زمان، تاریخ مبارزه طبقاتی بوده است؟ / چرا حق با مارکس بود؟

اخبار اندیشه ژیژک معتقد است تداوم اهمیت نقد اقتصاد سیاسی مارکس در عصر ما، یعنی عصر سرمایه‌داری جهانی، پرسشی است که باید به شیوه‌ای حقیقتاً دیالکتیکی بدان پاسخ داد: نه تنها نقد مارکس از اقتصاد سیاسی و طرح کلی‌اش از پویش‌های سرمایه هنوز کاملاً به قوت خود باقی است، بلکه باید یک قدم جلوتر رفت و گفت تازه امروز است که با وجود سرمایه‌داری جهانی واقعیت به پای این مفاهیم رسیده است.

از «تحقیقِ محققانه» تا «نقلِ مقلدانه»؛ تبیینِ مرزِ دانش و توهمِ دانش در مطالعاتِ اسلام‌شناسی

از محقق تا مقلد فرق‌‏هاست / سایه سنگینِ «شرق‌شناسیِ دست‌دوم» / چرا محققانِ ایرانی باید از تقلید به مساهمت بازگردند؟

اخبار اندیشهاز دور نمی توان دستی بر آتش برد و درباره آن اظهار نظر کرد. باری راهش مساهمت در این سنت است. ابزارها و شرایط مشارکت را به دست آوردید. در غنای معرفتی و علمی و پژوهشی خود بیافزایید و آنگاه سعی کنید در ادبیات اسلامشناسی در غرب مساهمتی کنید. تنها در مواجهه و گفتگوی علمی و پژوهشی در این نوع مساهمت هاست که با مراتب و نقاط ضعف و قوت سنت های اسلامشناسی در غرب محققانه و نه مقلدانه آشنایی حاصل می کنید…

درباره کتاب «فراسوی یادگیری» اثر گرتا بیستا

شورش علیه «یادگیری‌زدگی»؛ چرا مدرسه‌های مدرن، قاتلِ روحِ آموزش و سوژگی شده‌اند؟

اخبار اندیشه به‌باور مولف، تأملات وی پاسخ به این پرسش است: «چگونه زیستن با دیگران در جهانی از تکثر و تفاوت». بیستا بر آن است که تنها در صورتی می‌توانیم در چنین جهانی زندگی کنیم که از انسانیت خود تعریف مشترکی داشته باشیم.

تکثیر علف‌ هرز پهلوی‌گرایی در شرایط بن بست سیاست و اقتصاد

اخبار اندیشهاز همه‌ی ایرانیان دل‌سوز کشور و دل‌بسته به آینده‌ی کشور، انتظار دارم که از تمام جریان‌هایی که مشی و روش غیر دموکراتیک دارند (با هر نامی که می‌خواهند باشند)، دوری کنند و از تقویت آن‌ها بپرهیزند! دیگر به نام‌ها نباید اتکا کرد بل‌که روش‌ها مهم اند. ما با افراد و نام‌ها مشکل نداریم، با روش‌ها مشکل داریم.

از «هستی‌شناسی فقر» تا «معرفت‌شناسیِ نابینایی»: تبیینِ جایگاهِ ادراک در تکوینِ واقعیتِ توسعه

ایدئولوژی‌ها مانع دیدنِ انقلاب‌های خاموش می‌شوند/ موانع پنهان توسعه و نقش رهبری / چگونه «کوریِ ادراکی» فرصت‌های پنهانِ توسعه را می‌کشد؟

اخبار اندیشههیرشمن میان سبک تغییر در کشورهای پیشرو و کشورهای وابسته تمایز قائل می‌شود. کشورهای پیشرو و قدرتمند می‌توانند تغییرات خود را «پر سر و صدا» و با افتخار اعلام کنند. اما کشورهای وابسته، به دلیل ترس از واکنش‌های منفی بین‌المللی (مانند مداخلۀ نظامی، فرار سرمایه یا تحریم)، به طور غریزی به «سبک تغییر پنهانی» روی می‌آورند. آن‌ها اصلاحات را به صورت تدریجی، در مقیاس کوچک و بدون هیاهو پیش می‌برند تا از «آستانه واکنش خارجی» عبور نکنند. این سبک هوشمندانه ممکن است قدرت‌های خارجی یا نخبگان سنتی داخلی را فریب دهد، اما مشکل اینجاست که روشنفکران و عموم مردم نیز آن را نمی‌بینند.

نگاهی به پژوهش برهان بخاری متفکر مسلمان ازبک‌تبار درباره سخنان امیرالمومنین(ع) در نهج البلاغه

ای کاش مارکس و دیگر دیالکتیک‌شناسان این متن را خوانده بودند

اخبار اندیشهوقتی فردی شر و بدی را از خود برکند در نتیجه توانسته است شر و بدی را از سینه دیگران نیز برکند. در بخش دیگری برهان بخاری این پرسش را به میان می‌کشد که چرا اعجاز کلام علی درک نشده یا نمی‌شود و بعد در پاسخ به نکته مهمی اشاره می‌کند که قابل‌تأمل است. «می‌دانیم هر شخصیتی که نوآوری داشته باشد یک «صدای برتر» دارد و به‌وسیله آن شناخته می‌شود. این صدای برتر بقیه صداهای او را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد و حتی مانع ظهور و بروز آنها می‌شود.

در پیش نشست «رسانه، نسل و فناوری» مطرح شد

زنگ خطرِ جامعه‌پذیری معکوس؛ پایانِ دوران اقتدار والدین در خانه‌های دیجیتال / کودکی در مسلخِ رسانه؛ «الگوریتم» جایگزینِ «والدین» شد

اخبار اندیشهنشست «رسانه، نسل و فناوری» با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان برگزار شد. این برنامه چهارمین پیش‌نشست از سلسله نشست‌های دومین همایش ملی «فرهنگ، رسانه و تحولات نسلی در ایران: از جهان واقعی تا جهان مجازی» بود که در بهمن‌ماه ۱۴۰۴ توسط پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار می‌شود.

واکاویِ ریشه‌های آزادمنشی و ستیز با ایران‌ستیزی در بیستمین سالگرد تأسیس خردسرای فردوسی

فردوسی، فریادگر ایران در زمانه خفقان/ از نکوهش جنگ تا آزادی عقیده؛ شاهنامه یا مرام‌نامه صلح؟

اخبار اندیشهبه گزارش شاهنامه بزرگ‌ترین گناه در فرهنگ ایران، آزار دیگران می‌داند «به نیکی گرای و میازار کس.. رهِ رستگاری همین است و بس»،پاسداری از فرهنگ ایران کار سترگی بوده که فردوسی انجام داده، پرنده همای به این علت نماد ایران است که آزارش به هیچ حیوانی نمی‌رسد و استخوان‌خوار است، ایرانیان پرنده‌ای را نماد ایران کرده‌اند که بی‌آزار است. ایرانیان حتی با حیوانات هم با مهربانی برخورد می‌کردند. در فرهنگ ما آزار دیگران و ترساندن حیوانات، شکستن برگ درختان و آلوده کردن عناصر چهارگانه نظیر آب، باد، خاک و آتش بسیار نکوهیده بوده و کیفر داشته است و برعکس حفر قنات، کاشتن درخت، کاشتن گندم، هرس کردن درخت، آبیاری کردن و داد و دهش پاداش داشته است.

مقدمه ای بر شناخت «دیالکتیک خود» برای رهایی از فرعونیت نوین

کیمیایِ رهایی؛ نقشه راهِ اقبال لاهوری برای شکستِ جنون استعمار / مانیفستِ «بی‌خودی» رمزِ عبورِ شرق از ویرانه‌ی قدرت و ثروت شمال

اخبار اندیشهاو در «جاویدنامه» می نویسد: فنا در او، عین دوام است بدین سان، رابطه ی خود و دیگری در اندیشه اقبال، از سطح روان‌شناختی یا اجتماعی، فراتر رفته و به سطح متافیزیکی ارتقا می یابد: انسان در مواجهه با خدا و جهان «خود» را نه در نفی دیگری، بلکه در تعامل و عشق با او تحقق می بخشد و می توان دید که نسبت خود و دیگری در اندیشه اقبال لاهوری نسبتی دیالکتیکی و تکاملی است. خودی در مواجهه و تعامل با دیگری اعم از خدا، انسان یا جامعه به فعلیت می رسد. عشق، نیروی پیوند دهنده و واسطه این نسبت است. از این رو فلسفه اقبال را می توان نوعی «اگزیستانسیالیسم الهی» دانست که در آن خود و دیگری، در پیوندی عاشقانه و خلاق به سوی کمال الهی حرکت می کنند.

میلاد علی (ع) و بررسی «معماری عدالتِ مهرورزانه»؛ واکاویِ استراتژیِ مودت در منشورِ حکمرانیِ علوی

انقلابی علیه «امارتِ استیلاء»/ وقتی مهرورزی به شهروند، تنها بن‌مایه مشروعیتِ حاکم می‌شود / «مودت» پیش‌نیاز «عدالت» و راهبرد «معنویت» و«حکمت حکومت»

اخبار اندیشهسرسخن فرمان‌ها و دستورات سیاسی اداری آن امام در مکاتبات با کارگزاران – پس از تقوی – فارغ از هر گونه مرزبندی تاکید بر «مهرورزی و دوستی با شهروندان» است . در این بینش و با توجه با این اصل که امارت بر مردم «امارت استکفاء» است و نه «امارت استیلاء» (همان، نامه/۵، ۵۳) نظام سیاسی و کنشگران آن زمانی خواهند توانست گواه اثبات حکمت خویش مبنی بر «رفاه و رضای شهروندان» بوده و از عهده «استکفاء= کارپردازی، ساماندهی و رسیدگی به ناز و نیاز شهروندان بر آیند که روابط ومناسبات شهریاران و شهروندان، انسانی و تنیده از تار و پود «رحمت، محبت و لطف» (همان، نامه/۵۳) باشد

بازشناسی نظریه عصبیت و چرخه تمدنی ابن‌خلدون از منظر مدیریت سازمان‌های امروزی

شبح ابن‌خلدون در بازار تکنولوژی؛ پیشگوی سقوط نوکیا / راز بقای غول‌های تکنولوژی در «عصبیت» استارت‌آپی/ ضرورت مطالعه ابن خلدون توسط مدیریت هوشمند

اخبار اندیشهابن‌خلدون بیش از ۶۰۰ سال پیش دقیقا همان چیزی را در سطح تمدن‌ها و نظام‌ها دیده بود که ما امروز در سطح سازمان‌ها و نمونه‌های کامیابی مثل مایکروسافت و گوگل یا نمونه‌های ناکامی و سقوط مانند نوکیا، بلک‌بری، یاهو، کداک، یا بسیاری از شرکت‌ها می‌بینیم. اما او فقط این پدیده‌ها و بسیاری پدیده‌های مشابه را توصیف نکرده بود بلکه قانون‌های عام و راه‌حل‌هایی را هم ارائه داده بود. مدیران هوشمند قرن بیست‌ویکم اگر مقدمه ابن‌خلدون را بخوانند، می‌توانند مرگ سازمان خود را به تأخیر بیندازند یا حتی آن را بازتعریف و احیا کنند و از بروز بسیاری عوارض و کاستی‌ها در سازمان‌شان جلوگیری کنند؛ به شرطی که قوانین عصبیت  و چرخه تمدنی  را جدی  بگیرند.

تأملی درباره مفهوم «خود» در تاریخ فلسفه؛

صعود و سقوط «خود» در فلسفه غربی / روایتِ سقوطِ انسانی که می‌خواست خدای جهان باشد

اخبار اندیشه علی اصغر اسلامی تنها نوشت: مفهوم «خود»، اگرچه در بستر غربی دستاورد بزرگی برای فلسفه این تمدن محسوب می‌شود، اما هنگامی که به عنوان چهارچوبی جهان‌شمول برای تحلیل همه فرهنگ‌ها به کار می‌رود، به ابزاری برای قوم‌مداری علمی تبدیل می‌شود. انسان‌شناسی معاصر باید این پرسش اساسی را طرح کند: آیا می‌توان مفاهیمی که ریشه در تاریخ فکری غرب دارند را بدون بازبینی انتقادی و ترجمه تاثیلی، به عنوان ابزار تحلیل فرهنگ‌های دیگر به کار برد؟

الهیات در عصر لایک و دیس لایک / زلزله ای که فناوری اطلاعات در مرجعیت های سنتی ایجاد کرد / دموکراتیزه شده بخش های سنتی با فناوری اطلاعات

اخبار اندیشهفضای مجازی زمینه‌ای فراهم کرده است که باورهای الهیاتی و دینی به شیوه‌های جدیدی منتقل شوند و در این روند، پلتفرم‌های چندرسانه‌ای نقش بسزایی در ایجاد و تقویت تجربه‌های معنوی دارند. اما این تأثیرات، با وجود مزایای فراوان، چالش‌هایی نیز به همراه دارد، از جمله افزایش شک و تردید در منابع دینی و تغییرات سطحی در باورهای فردی. در نهایت، باید به یاد داشت که با توجه به رشد سریع فناوری‌های دیجیتال، جوامع دینی باید به‌طور هوشمندانه‌تری با این تحولات روبه‌رو شوند و ضمن بهره‌برداری از ظرفیت‌های مثبت آن، به چالش‌ها و خطرات آن نیز توجه داشته باشند.

تحلیلی بر فرایند ملی‌سازی ایران از از اواخر قاجار تا پایان دوره رضاشاه،

استاد دانشگاه کالیفرنیا از تولد دولت‌ملت در ایران می‌گوید / روایتی از دگرگونی هویت ایرانی در آستانه مدرنیته / روند تبدیل «سایه‌ی خدا» به «معمارِ ملت»

اخبار اندیشهافشین مرعشی در «ملی‌سازی ایران» روایتی جذاب، مستند، و عمیق از تولد دولت‌ملت در ایران ارائه می‌دهد. او با پیگیری ردپای این فرایند از اواخر قاجار تا پایان دوره رضاشاه، نشان می‌دهد که چگونه نمایش‌های عمومی، بازخوانی تاریخ باستان، آموزش ملی، و آیین‌های یادبود، در کنار نوسازی نهادهای دولتی، «ایران» را به عنوان یک کل یکپارچه (هم در ذهن شهروندان و هم در ساختار حکومت) خلق کردند.

عبور از کلان‌روایت‌های رسمی، و بررسی ریشه‌های «بی‌خردی» و «عدالت ابزاری»

داریوش رحمانیان و تبیین انواع مستی قدرت و چالش مهار آن / توسن خودکامگی و توهم پند و اندرز

اخبار اندیشهاز زبان مبارک حضرت علی (ع) اگر حافظه من هم درست یاری بدهد، نقل است که قدرت یک توسن سرکش است. مرکبی است که سوار خودش را بر زمین می‌زند.... اندرزنامه نویسی در ایران بر خلاف پندار خیلی‌ها اندرزنامه‌ها و نصایح ساده نیست. یک نوع متن انتقادی هم هست. قائنی در این کتاب در مقام یک منتقد ظاهر می‌شود و خواسته‌های معینی دارد و زبانش هم تیز و برنده است. مثلاً اینکه خواسته تا بعضی از رسم و رسوم ناهنجار ضد شرعی و ضد مردمی مثلاً در حوزه مالیات‌ها بر افتد. بنابراین اینکه ما سنت اندرزنامه نویسی‌مان را فکر کنیم منفعل بوده است و فقط اندرز می‌کردند و پند می‌دادند این ظلم به این سنت فخیم، فاخر و ارجمند است.

درهمایش نکوداشت غلامحسین ابراهیمی دینانی بررسی شد؛ واکاوی میراث حکمی و چالش‌های فیلسوف

دینانی و روایت یارانش از روحی که در خانه‌ای سکنی نمی‌گزیند / هر روز یک ایمان، هر روز یک کفر / یک بیماری ملی؛ چرا اندیشمندان آثار یکدیگر را نمی خوانند

اخبار اندیشهکنفرانس بین‌المللی «ماجرای فکر فلسفی در اندیشه‌های غلامحسین ابراهیمی دینانی» با هدف بررسی نظام‌مند میراث فلسفی و فکری استاد دینانی و واکاوی جایگاه او در تداوم و تحول تفکر فلسفی معاصر ایران و جهان اسلام با حضور جمعی از استادان و پژوهشگران فلسفه و جامعه‌شناسی، به همت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی روزهای ۵ و ۶ دی‌ماه برگزار شد. 

 چرا جامعه ایران دیگر منتظر نمی‌ماند؟ / جامعه قدرتمند و استراتژی «خروج مولد» / خروج رهایی بخش؛ جامعه در حال ساختن زیرساخت های یک زندگی متعارف است

اخبار اندیشهاستراتژی «خروج مولد» باعث شده تا پوسته‌ای سخت و مقاوم از روابط اجتماعی شکل بگیرد که در آن، مردم به یکدیگر بیش از نهادها اعتماد دارند. مردمی که حتی می‌توانند همدیگر را نشناسند. هیچ تشکیلات سازمان‌یافته‌ای نداشته باشند. از همان اسمبلی‌ها و گروه‌های خرد غیر رسمی تشکیل شده باشند. تحلیل پدیده‌های مشاهده شده در این روزها نشان می‌دهد که جامعه ایران نه منفعل است و نه ناامید؛ بلکه به شدت «مشغول به کار» است. او در حال ساختن زیرساخت‌های یک زندگی متعارف در فضاهای خالی و شکاف‌های قدرت است. این همان «خروج» رهایی‌بخشی است که هارت و نگری نوید می‌دادند؛ خروج از زمین بازیِ قدرت برای ساختنِ زمینی که در آن «زندگی» حرف اول را می‌زند.

بازخوانیِ توسعه‌ و توسعه نیافتگی به قصد گشایش راه و طرحی نو

فراخوان داوری اردکانی برای نقد اندیشه هایش در باره توسعه / گروه‌های با نفوذی با تجدد به شدت مخالفند / توسعه‌نیافتگی گم شدن در بیابان فنا است

اخبار اندیشهرضا داوری اردکانی نوشت:‌توسعه و توسعه‌‎نیافتگی به جهان جدید تعلق دارد. جهان‌های قدیم نه توسعه‌یافته بودند نه توسعه‌نیافته و هر جهانی به راه خود می‌رفت و خرد خاص خود داشت. اکنون دو وضع وجود دارد: توسعه‌یافتگی و توسعه‌نیافتگی که این یک وضع بدی است که با درک و فهم وضع جهان و شرایط و امکان‌های زمان بیگانه است و از آن بیرون باید رفت که متاسفانه راه بیرون رفتن را به آسانی نمی‌توان یافت. اما اگر راه پیدا شود، پیمودنش چندان دشوار نیست. من به گشایش این راه فکر کرده‌ام و این مساله‌ای بزرگ و کاری صعب است.

از «روایت زوال» تا «سیاست امید»؛ تحلیلی بر کتاب «چگونه به آبادانی ایران فکر کنیم؟» اثر علی میرسپاسی (دین آنلاین)

روایت علی میرسپاسی در نقد جسورانه جواد طباطبایی و صادق زیباکلام / بازخوانی طرحی نو برای آبادانی ایران / بزرگترین خطر نه تحریم که فقر "تخیل" است

اخبار اندیشه پیامِ نهاییِ میرسپاسی در گوشِ نسلِ خسته اما جستجوگرِ امروز چنین طنین‌انداز می‌شود: تاریخِ ما، تاریخِ شکست‌های پیاپی نیست؛ این روایتی است که زوال‌اندیشان برای ما ساخته‌اند. تاریخِ ما، تاریخِ تلاش‌های شرافتمندانه‌ای چون دارالفنون و مشروطه است. امروز، وظیفه‌ ما تکرارِ ناله‌ «چرا عقب ماندیم» نیست. وظیفه‌ ما پاسخ به این پرسش است: «چگونه خانه‌مان را دوباره قابلِ سکونت کنیم؟». پاسخ در بازگشت به عقلانیتِ طالب‌اف، جسارتِ غزالی و افقِ گشوده‌ مشروطه است. پاسخ، در مفهومِ «آبادانی» نهفته است: ساختن، حتی در میانه‌ ویرانی.

دیدگاه های ۱۰ فیلسوف و جامعه شناس در باره «اندیشه و هویت ایرانی» / ایران؛ افق تلاقیِ خرد و هنر / فراخوان فیلسوفان برای بازگشتِ فلسفه به متن زندگی

اخبار اندیشهدر همایش روز ملی فلسفه که با حضور استادان برجسته فلسفه، حکمت و فرهنگ ایران برگزار شد، بیش از ده سخنران به بررسی نسبت میان اندیشه ایرانی، هویت ملی و نقش فلسفه در زندگی اجتماعی پرداختند. از تحلیل حکمت ایرانی و فلسفه اشراقی سهروردی تا بازخوانی فلسفه سیاسی و مفهوم اسلام ایرانی از دیدگاه هانری کربن، این همایش تلاش کرد پیوند میان سنت فلسفی، تجربه تاریخی و چالش‌های معاصر ایران را روشن سازد و نشان دهد که فلسفه ایرانی نه تنها نظریه‌پردازی، بلکه ابزاری برای فهم و سامان‌دهی زندگی جمعی است.

در نشستی به مناسبت هفته پژوهش به بحث گذاشته شد

پژوهش، موتور نوآوری و رشد اقتصادی است / هزینه یک پژوهش خوب، به‌ مراتب کمتر از هزینه یک سیاست نادرست است / پژوهش زیرساخت تصمیم‌گیری عقلانی است

اخبار اندیشهذاکرصالحی در باره پژوهش مسئولانه در دانشگاه نسل ۵+ گفت:«این نوع پژوهش، پیش‌بینی‌نگر، انعکاسی، شمول‌گرا و پاسخگو است. پژوهش، پیش از وقوع بحران وارد عمل می‌شود، پیامدهای اجتماعی سیاست‌ها را شبیه‌سازی می‌کند و در برابر جامعه به ‌صورت بلادرنگ پاسخگو است. در صورت تعامل درست با فناوری هوش ‌مصنوعی، می‌توان پژوهش را عادلانه‌تر، مشارکتی‌تر و کم‌ریسک‌تر کرد و حتی امکان ارزیابی اخلاقی و اجتماعی پروژه‌ها را پیش از اجرا فراهم آورد.